20th February 2015 Comrade Govind Pansare Passed Away

  1. govind pansare साठी प्रतिमाप्रतिमांची तक्रार नोंदवा
    • 2 दिवसांपूर्वी

    govind pansare साठी अधिक प्रतिमा

//

// // g?c=a+f+c:(g+=f.length,f=a.indexOf("&",g),c=0<=f?a.substring(0,g)+c+a.substring(f):a.substring(0,g)+c)}return 2E3<c.length?void 0!==d?u(a,b,d,void 0,e):a:c};var ba=function(){var a=/[&\?]exk=([^& ]+)/.exec(v.location.href);return a&&2==a.length?a[1]:null};var ca=function(a){var b=a.toString();a.name&&-1==b.indexOf(a.name)&&(b+=": "+a.name);a.message&&-1==b.indexOf(a.message)&&(b+=": "+a.message);if(a.stack){a=a.stack;var c=b;try{-1==a.indexOf(c)&&(a=c+"\n"+a);for(var d;a!=d;)d=a,a=a.replace(/((https?:\/..*\/)[^\/:]*:\d+(?:.|\n)*)\2/,"$1");b=a.replace(/\n */g,"\n")}catch(e){b=c}}return b},x=function(a,b){a.google_image_requests||(a.google_image_requests=[]);var c=a.document.createElement("img");c.src=b;a.google_image_requests.push(c)};var y=document,v=window;var da=String.prototype.trim?function(a){return a.trim()}:function(a){return a.replace(/^[\s\xa0]+|[\s\xa0]+$/g,"")},ea=function(a,b){return ab?1:0};var z=null,fa=function(a,b){for(var c in a)Object.prototype.hasOwnProperty.call(a,c)&&b.call(null,a[c],c,a)};function A(a){return"function"==typeof encodeURIComponent?encodeURIComponent(a):escape(a)}var ga=function(){if(!y.body)return!1;if(!z){var a=y.createElement("iframe");a.style.display="none";a.id="anonIframe";z=a;y.body.appendChild(a)}return!0},ha={};var ia=!0,ja={},ma=function(a,b,c,d){var e=ka,f,g=ia;try{f=b()}catch(k){try{var t=ca(k);b="";k.fileName&&(b=k.fileName);var w=-1;k.lineNumber&&(w=k.lineNumber);g=e(a,t,b,w,c)}catch(n){try{var l=ca(n);a="";n.fileName&&(a=n.fileName);c=-1;n.lineNumber&&(c=n.lineNumber);ka("pAR",l,a,c,void 0,void 0)}catch(wa){la({context:"mRE",msg:wa.toString()+"\n"+(wa.stack||"")},void 0)}}if(!g)throw k;}finally{if(d)try{d()}catch(jb){}}return f},ka=function(a,b,c,d,e,f){var g={};if(e)try{e(g)}catch(k){}g.context=a;g.msg=b.substring(0,512);c&&(g.file=c);0<d&&(g.line=d.toString());g.url=y.URL.substring(0,512);g.ref=y.referrer.substring(0,512);na(g);la(g,f);return ia},la=function(a,b){try{if(Math.random()c?Math.max(0,a.length+c):c;if(p(a))return p(b)&&1==b.length?a.indexOf(b,c):-1;for(;c<a.length;c++)if(c in a&&a[c]===b)return c;return-1},ra=C.map?function(a,b,c){return C.map.call(a,b,c)}:function(a,b,c){for(var d=a.length,e=Array(d),f=p(a)?a.split(""):a,g=0;g<d;g++)g in f&&(e[g]=b.call(c,f[g],g,a));return e};var sa={e:947190538,f:947190541,g:947190542,c:79463068,d:79463069};if(y&&y.URL)var ta=y.URL,ia=!(ta&&(0<ta.indexOf("?google_debug")||0b&&v.setTimeout(pa("osd_listener::ldcl_int",c),100)};c()};var va=function(){try{v.localStorage.setItem("__sak","1");var a=v.localStorage.__sak;v.localStorage.removeItem("__sak");return"1"==a}catch(b){return!1}},xa=function(a,b,c){a.google_image_requests||(a.google_image_requests=[]);var d=a.document.createElement("img");D(d,"load",c,"osd::ls_img::load");d.src=b;a.google_image_requests.push(d)};var ya=function(a,b){for(var c in a)b.call(void 0,a[c],c,a)},E=function(a){var b=arguments.length;if(1==b&&"array"==m(arguments[0]))return E.apply(null,arguments[0]);for(var c={},d=0;dparseFloat(a))?String(b):a}(),Ga={},Ha=function(a){if(!Ga[a]){for(var b=0,c=da(String(Fa)).split("."),d=da(String(a)).split("."),e=Math.max(c.length,d.length),f=0;0==b&&f<e;f++){var g=c[f]||"",k=d[f]||"",t=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g"),w=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g");do{var n=t.exec(g)||["","",""],l=w.exec(k)||["","",""];if(0==n[0].length&&0==l[0].length)break;b=ea(0==n[1].length?0:parseInt(n[1],10),0==l[1].length?0:parseInt(l[1],10))||ea(0==n[2].length,0==l[2].length)||ea(n[2],l[2])}while(0==b)}Ga[a]=0b;){if(c.google_osd_static_frame)return c;if(c.aswift_0&&(!a||c.aswift_0.google_osd_static_frame))return c.aswift_0;b++;c=c!=c.parent?c.parent:null}}catch(d){}return null},Pa=function(a,b,c,d){if(10<Na)v.clearInterval(J);else if(++Na,v.postMessage&&(b.b||b.a)){var e=Oa(!0);if(e){var f={};Ka(b,f);f[0]="goog_request_monitoring";f[6]=a;f[16]=c;d&&d.length&&(f[17]=d.join(","));try{var g=Ma(f);e.postMessage(g,"*")}catch(k){}}}};E("area base br col command embed hr img input keygen link meta param source track wbr".split(" "));E("action","cite","data","formaction","href","manifest","poster","src");E("embed","iframe","link","object","script","style","template");var Qa;if(!(Qa=!Ca&&!G)){var Ra;if(Ra=G)Ra=G&&9<=Ja;Qa=Ra}Qa||Ca&&Ha("1.9.1");G&&Ha("9");var Sa,K=0,L="",M=!1,N=!1,O=!1,Ta=!0,Ua=!1,Va=[],I=null,P="",Wa=[],Xa=[],Ya=!1,Q="",R="",Za=(new Date).getTime(),$a=["1","0","3"],S=0,T=!1,U="",V=null,W=0,X=0,ab=0,bb=function(a,b,c){M&&(Ta||3!=(c||3))&&Y(a,b,!0);(O||N&&Ua)&&Y(a,b)},Y=function(a,b,c){if((b=b||P)&&!Ya&&(2==X||c)){b=cb(b,c);if(!c&&T){T=!1;V&&(a.clearInterval(V),V=null);var d=U;try{a.localStorage[d]=b+"&timestamp="+q()+"&send"}catch(e){}5!=S&&xa(a,b,function(){a.localStorage.removeItem(d)})}else x(a,b);c?M=!1:Ya=!0}},cb=function(a,b){var c;c=b?"osdim":O?"osd2":"osdtos";var d=["//pagead2.googlesyndication.com/activeview","?id=",c];"osd2"==c&&N&&Ua&&d.push("&ts=1");L&&d.push("&avi=",L);Sa&&d.push("&cid=",Sa);0!=S&&d.push("&lsid=",S);T&&d.push("&cwls=1");d.push("&ti=1");d.push("&",a);d.push("&uc="+ab);c=d.join("");for(d=0;d<Wa.length;d++){try{var e=Wa[d]()}catch(f){}var g="max_length";2<=e.length&&(3==e.length&&(g=e[2]),c=u(c,A(e[0]),A(e[1]),g))}2E3<c.length&&(c=c.substring(0,2E3));return c},Z=function(a,b){if(Q){try{var c=u(Q,"vi",a);ga()&&x(z.contentWindow,c)}catch(d){}0<=qa($a,a)&&(Q="");var c=b||P,e;e=u("//pagead2.googlesyndication.com/pagead/gen_204?id=sldb","avi",L);e=u(e,"vi",a);c&&(e+="&"+c);try{x(v,e)}catch(f){}}},db=function(){Z("-1")},fb=function(a){if(a&&a.data&&p(a.data)){var b;var c=a.data;if(p(c)){b={};for(var c=c.split("\n"),d=0;d=e)){var f=Number(c[d].substr(0,e)),e=c[d].substr(e+1);switch(f){case 5:case 8:case 11:case 15:case 16:e="true"==e;break;case 4:case 7:case 6:case 14:e=Number(e);break;case 3:if("function"==m(decodeURIComponent))try{e=decodeURIComponent(e)}catch(g){throw Error("Error: URI malformed: "+e);}break;case 17:e=ra(decodeURIComponent(e).split(","),Number)}b[f]=e}}b=b[0]?b:null}else b=null;if(b&&(c=new H(b[4],b[12]),I&&I.match(c))){for(c=0;cW&&2==X){var a=v,b="//pagead2.googlesyndication.com/pagead/gen_204?id=osd2&",c=[];c.push("ovr_value="+K);c.push("avi="+L);I&&(c=c.concat(La()));c.push("tt="+((new Date).getTime()-Za));a.document&&a.document.referrer&&c.push("ref="+A(a.document.referrer));c.push("hs="+W);b+=c.join("&");try{x(a,b)}catch(d){}}},eb=function(a){var b=a.match(/^(.*&timestamp=)\d+$/);return b?b[1]+q():a+"&timestamp="+q()},hb=function(){var a={};Ka(I,a);a[0]="goog_dom_content_loaded";var b=Ma(a);ua(function(){var a=Oa(!1),d=!a;!a&&v&&(a=v.parent);if(a&&a.postMessage)try{a.postMessage(b,"*"),d&&v.postMessage(b,"*")}catch(e){}})},ib=function(a){if(p(a)){a=a.split("&");for(var b=0;b<a.length;b++)"ud=1"==a[b]&&(Ta=!1)}};r("osdlfm",B("osd_listener::init",function(a,b,c,d,e,f,g,k,t,w,n){K=a;Q=b;R=d;M=f;S=w||0;Sa=n;k&&ib(k);N=g&&f;1!=t&&2!=t&&3!=t||Va.push(sa["MRC_TEST_"+t]);I=new H(e,ba());D(v,"load",db,"osd_listener::load");D(v,"message",fb,"osd_listener::message");L=c||"";D(v,"unload",gb,"osd_listener::unload");var l=v.document;!l.readyState||"complete"!=l.readyState&&"loaded"!=l.readyState?("msie"in ha?ha.msie:ha.msie=-1!=navigator.userAgent.toLowerCase().indexOf("msie"))&&!window.opera?D(l,"readystatechange",function(){"complete"!=l.readyState&&"loaded"!=l.readyState||hb()},"osd_listener::rsc"):D(l,"DOMContentLoaded",hb,"osd_listener::dcl"):hb();-1==K?X=f?3:1:-2==K?X=3:0v.localStorage.length&&(U="LSPNGS-"+I.toString()+"-"+(""+Math.random()).split(".")[1]+q(),T=!0,V=v.setInterval(pa("osd_listener::ls_int",function(){var a=v,b=U,c=a.localStorage[b];if(c)try{a.localStorage[b]=eb(c)}catch(d){}}),1E3));I&&(I.b||I.a)&&(W=1,J=v.setInterval(pa("osd_proto::reqm_int",aa(Pa,X,I,N,Va)),500))}));r("osdlac",B("osd_listener::lac_ex",function(a){Wa.push(a)}));r("osdlamrc",B("osd_listener::lamrc_ex",function(a){Xa.push(a)}));r("osdsir",B("osd_listener::sir_ex",bb));})();osdlfm(-1,”,’BtElE70ToVKamDsHSuASywIG4DACy9ZaRmQEAABABOAHIAQHgAgDIA5sE4AQBwhMDEIAB’,”,3075079376,true,false,”,0,0,”);
// ]]>

खूप लांबचा पल्ला गाठायचा होता, कॉम्रेड…
– –
शनिवार, 21 फेब्रुवारी 2015 – 03:30 AM IST
http://platform.twitter.com/widgets/tweet_button.62da0a34306f5c17db7d290755ed1d7d.en.html#_=1424509110602&count=vertical&counturl=http%3A%2F%2Fwww.esakal.com%2FNewsDetails.aspx%3FNewsId%3D4955646463726218494&dnt=false&id=twitter-widget-0&lang=en&original_referer=http%3A%2F%2Fwww.esakal.com%2FNewsDetails.aspx%3FNewsId%3D4955646463726218494%26SectionId%3D28%26SectionName%3D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%25BE%2520%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25AE%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%25BE%26NewsDate%3D20150221%26Provider%3D%26NewsTitle%3D%25E0%25A4%2596%25E0%25A5%2582%25E0%25A4%25AA%2520%25E0%25A4%25B2%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%2582%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%259A%25E0%25A4%25BE%2520%25E0%25A4%25AA%25E0%25A4%25B2%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B2%25E0%25A4%25BE%2520%25E0%25A4%2597%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25A0%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%259A%25E0%25A4%25BE%2520%25E0%25A4%25B9%25E0%25A5%258B%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BE%2C%2520%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%2589%25E0%25A4%25AE%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%25A1…&size=m&text=%E0%A4%96%E0%A5%82%E0%A4%AA%20%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%AC%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%B9%E0%A5%8B%E0%A4%A4%E0%A4%BE%2C%20%E0%A4%95%E0%A5%89%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A1…%20%7C%20%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B3&url=http%3A%2F%2Fwww.esakal.com%2FNewsDetails.aspx%3FNewsId%3D4955646463726218494
– प्रा. उदय नारकर
कॉ. गोविंद पंढरीनाथ पानसरे हा एक्‍क्‍याऐंशी पार केलेला क्रांतिकारक 18 वर्षांच्या तरुणालाही लाज वाटेल इतके काम करत असे. आठवड्याचे सात दिवस. बिनसुटीचे. आणि हे काम तो गेली 65 वर्षं करत असे. बहुधा रस्त्यावर, कारखान्यांच्या गेटवर. कित्येकदा जेलमध्ये. पोलिसांच्या काठ्यालाठ्या झेलत.
कोल्हापुरातल्या बिंदू चौकाच्या भिंती खरेच जिवाचे कान करून त्यांचं भाषण ऐकत असत. समोर हजारोंचा जनसागर असो की एखादा चारचौघांचा पुंजका, पानसरेंना काहीही फरक पडत नसे. त्यांच्यासाठी एकेक डोकं महत्त्वाचं असे. प्रत्येकाचं आणि प्रत्येकीचं डोकं महत्त्वाचं असे. आपल्या कार्यकर्त्यानं हातातली रग बिनडोकपणे चालवण्यास त्यांचा विरोध असे. मार्क्‍सची काही वाक्‍यं त्यांच्या खूप आवडीची होती. व्यवहाराशिवाय विचार निरुपयोगी असतो आणि विचाराशिवाय व्यवहार आंधळा असतो, हे त्यांपैकी एक. स्वतःच्या आयुष्यात आणि राजकीय कामात ते नेहमीच ही सांगड घालत आले. राजकारण ही समुदायाने करायची कृती, असे ते पाहायचे. पण कुठलाही समुदाय नव्हे. त्यांचा समुदाय असतो- कष्ट करणारा. कामगार.

शेतकरी. शेतमजूर. दलित. आदिवासी. महिला. वंचित. मागास- इतर मागास. अल्पसंख्य. बेघर. बेरोजगार. युवक. विद्यार्थी. थोडक्‍यात, खरा बहुजन. कर्मवीर विठ्ठल रामजी शिंदे यांच्या व्याख्येतला. कॉ. पानसरे ही व्याख्या आणखी मागे महात्मा फुल्यांपर्यंत घेऊन जायचे. शेटजी-भटजी ज्यांचं शोषण करत आले आहेत तो समुदाय म्हणजे बहुजन. डॉ. बाबासाहेबांच्या भाषेत ब्राह्मणशाही आणि भांडवलशाही ज्यांचं शोषण करते तो सर्व समाज म्हणजे बहुजन. कार्ल मार्क्‍स यानं सांगितलेली आणि कॉ. लेनिन यानं रशियात केली तशी समाजवादी क्रांती भारतात झाल्याशिवाय या देशाचं काही खरं नाही, यावर पानसरेंचा पक्का विश्‍वास होता. पण त्यासाठी वर सांगितलेल्या बहुजनांना वैचारिकदृष्ट्या तयार केल्याशिवाय ते होणार नाही, हेही ते मनोमन ओळखून होते. त्यासाठी महात्मा फुल्यांपासून डॉ. आंबेडकरांनी घडवलेल्या विचारांचं शास्त्र जनसमुदायांनी आपलंसं केल्याशिवाय परिवर्तनाचं शस्त्र ते परजू शकणार नाहीत, या निष्कर्षाप्रत ते आले होते. गेल्या साठ वर्षांतील त्यांच्या राजकीय, वैचारिक संघर्षाची ही फलश्रुती होती.

“कसेल त्याची जमीन आणि मागेल त्याला काम‘ हे स्वप्न साकार करण्यासाठी भारतानं स्वातंत्र्य मिळवलं. ते प्रत्यक्षात आणण्यासाठी देशातली जनता आपले जातिभेद, धर्मभेद, भाषा आणि प्रांतभेद विसरून संघटित झाली. त्या एकजुटीला आधार देण्यासाठी आणि ती पुढे विकसित करण्यासाठी देशाची राज्यघटना बनवली. या घटनेतील अधिकार राबवून बहुजनांचं जीवन संपन्न करण्यासाठी आपल्या पक्षाच्या माध्यमातून पानसरे अविरत कष्ट घेत होते. या वकिलानं वैयक्तिक वैभव लाथाडून कफल्लक वृत्तीनं वकिली केली ती कामगारांचीच. त्यांनी कुणाकुणाला संघटित केलं नाही? औद्योगिक कामगारांना केलं, तसंच शेतमजूर महिलांना संघटित केलं. बॅंक कर्मचाऱ्याला केलं तसं घरकाम करणाऱ्या मोलकरणीलाही संघटित केलं. प्राध्यापक, शिक्षक वा सरकारी कर्मचाऱ्यांना काही अडचण आली की त्यांना हटकून पहिली आठवण यायची ती गोविंदरावांची. अर्ध्या रात्री पोलिस फेरीवाल्यांच्या गाड्या जबरदस्तीनं उचलून न्यायचे आणि त्यांच्या हक्कासाठी जिवाची पर्वा न करता कॉ. पानसरे लगेच रस्त्यावर धाव घ्यायचे. सामाजिक अन्यायाविरुद्धच्या लढाईत अग्रभागी असायचा तो हाच लढवय्या. मग तो अत्याचार बिहारमधल्या बेलछीला होवो की विदर्भातल्या खैरलांजीला. कोल्हापूरच्या सामाजिक परिवर्तनाच्या इतिहासात छत्रपती शाहू महाराज, भास्करराव जाधव, भाई माधवराव बागल यांच्या परंपरेतील सर्वांत आधुनिक आणि ज्येष्ठ पाईक म्हणजे कॉ. गोविंदराव पानसरे होते, हे कुणीही नाकारू शकणार नाही.

पण एवढं कमावून समाधान पावले तर ते पानसरे कसले? आपण करत असलेल्या कामाचं पुनःपुन्हा अवलोकन करून त्याची तपासणी, नव्हे चिरफाड करण्याचा त्यांना छंद होता. ज्या अर्थी गेली साठ-पासष्ट वर्षं सर्व परिवर्तनवादी राबत आले, निष्ठेने राबत आले आणि तरीही अपेक्षित परिवर्तन झालेलं नाही, यानंतर अस्वस्थ होत असत. काही चुकलं असेल तर ते दुरुस्त केल्याशिवाय भागायचं नाही, हे ठरवून कॉ. पानसरे पुन्हा कामाला लागायचे. ते आपल्या कामाची, सामुदायिक कामाची नव्यानं तपासणी करत आणि ते एका निष्कर्षाप्रत येत. आपण आजवर लोकांना लढायला शिकवलं, त्वेषानं आणि जिद्दीनं लढायला शिकवलं पण ते करताना त्यांची डोकी तयार करण्यात कुठं तरी कमी पडलो. लोकांच्या डोक्‍यात परिवर्तनवादी विचार रुजल्याशिवाय त्या शास्त्राचं रूपांतर शस्त्रात होणार नाही, याची त्यांना नव्यानं जाणीव होत होती; आणि त्यांनी आपल्या कामाचे, दैनंदिनीचे प्राधान्यक्रम बदलले.

राजकारण, सामाजिक चळवळी तर ते करत होतेच; परंतु त्यांच्या जाणिवेच्या विश्‍वात त्यांना असोशी लागली होती वैचारिक परिवर्तनाची. लोकांनी नुसतंच तंत्रज्ञानात वाहवत न जाता बदलाचं तत्त्वज्ञान स्वीकारलं पाहिजे, म्हणून आग्रह धरू लागले होते. जाणीवजागृतीचा जागर त्यांनी सुरू केला होता.
आपण आधुनिक विश्‍वात आलो; पण आपल्या जाणिवा अजूनही बऱ्याच प्रमाणात मध्ययुगातच अडकलेल्या आहेत. ते साखळदंड तोडायचं काम फुले-शाहू-आंबेडकर यांची चळवळ करत आली आहे. कॉ. पानसरे त्याला मार्क्‍सवादाची शास्त्रीय बैठक देऊन ती दृष्टी समुदायांना देण्याचं काम गेल्या काही वर्षांत हिरीरीनं करत होते. आपलं कष्टकरी वर्ग म्हणून शोषण का आणि कसं होतं, जातीय अत्याचार नुसतेच होत नाहीत तर वाढत राहतात, ते का? आपल्या धर्माच्या प्रेमाची जागा परधर्माचा द्वेष का घेतो, हे त्यांना सतावणारे प्रश्‍न होते. हे प्रश्‍न त्यांना सतावायचे कारण या समस्या सामान्य माणसांचं जीवन उद्‌ध्वस्त करायच्या. केवळ व्यक्ती म्हणून नव्हे तर समुदाय म्हणून. नवउदार आर्थिक धोरण राबवणारी नफेखोर भांडवलशाही व तिची बाजारू विचारसरणी आणि जनतेच्या जाणिवांना गुलाम करणारी ब्राह्मणशाही याविरुद्ध जाणीवजागृतीच्या कामाला कॉ. पानसरेंनी अग्रक्रम दिला होता.

यासाठीच त्यांनी प्रबोधनाची एक जबरदस्त मोहीम गेल्या काही वर्षांत उघडली. शासनाचे कामगारविरोधी धोरण असो वा जागतिक महामंदीचे जनतेवर होणारे दुष्परिणाम, शाहूंचं जीवनकार्य असो वा शिवाजी महाराजांचं कर्तृत्व – या साऱ्याची मांडणी जनतेच्या बाजूनं ते करत राहिले होते. त्यासाठी त्यांनी कित्येक पुस्तिका स्वत: लिहिल्या. विचार हे नुसतेच शाब्दिक अलंकारांनी मढवण्यापेक्षा लोकांना आपलेसे करता आले पाहिजेत, म्हणून अवघडातले अवघड विचार अत्यंत सोप्या भाषेत मांडत. न लिहिणाऱ्या प्राध्यापकांना लिहायला प्रवृत्त करतात. अवघड, संदिग्ध लिहिणाऱ्या लेखकांना लोकांना समजेल, अशा भाषेत लिहायला भाग पाडतात. ब्रिटिश इतिहासकार एरिक हॉब्सबॉम यांनी समाजवादी क्रांतीसाठी आधी डाव्या विचाराच्या प्रबोधनाची लाट उसळली पाहिजे, अशी मांडणी केली आहे. कॉ. पानसरे नेमके हेच काम करू लागले होते. अगदी नेटानं.

कॉ. पानसरे यांनी अनेक व्यासपीठं निर्माण केली आहेत. कोल्हापुरातील संघटित क्षेत्रातील कामगारांना त्यांनी प्रबोधनात आपलं योगदान करण्याचं आवाहन केलं आणि त्यांनी मोठा निधी उभारून श्रमिक प्रतिष्ठान स्थापन केलं. या प्रतिष्ठानामार्फत पुस्तक प्रकाशनं, भाषणं, परिसंवाद आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे कॉ. पानसरेंचा दिवंगत मुलगा कॉ. अवी पानसरे याच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ गेली दहा वर्षं चालवण्यात येणारी वार्षिक व्याख्यानमाला आदी उपक्रम घेतले. प्रसिद्ध साहित्यिक कॉ. अण्णा भाऊ साठे साहित्य संमेलनही ते गेली सहा वर्षं सलग आयोजित करत आले आहेत. विद्यार्थ्यांसाठी नाट्य कार्यशाळा, लेखन कार्यशाळाही तरुणांच्या जोशानं ते आयोजित करायचे. त्यांना पंचाहत्तर वर्षं पूर्ण झाली तेव्हा त्यांच्या चाहत्यांनी त्यांचा अमृतमहोत्सव साजरा करायची कल्पना मांडली. त्यालाही त्यांनी विधायक कलाटणी देऊन जमा झालेल्या निधीतून महाराष्ट्रातील शंभराहून अधिक कम्युनिस्ट विचारांच्या कृतिशील व्यक्तिमत्त्वांची चरित्रं प्रकाशित केली. आपल्या कार्यातून एखादी व्यक्ती संस्था बनते, असं म्हणायचा प्रघात आहे. कॉ. पानसरे स्वत:च एक चळवळ बनले होते.

अर्थात, हा मार्ग खडतर होता. कारण हा नुसताच हौसमौजेचा मामला नव्हता. ही एक लढाई होती. जीवघेणी. ते परवाच्या घटनेनं सिद्धही केलं आहे. उज्ज्वल उद्यासाठी वर्तमान बदलायचा झाल्यास इतिहास विसरता कामा नये, तो नीट समजून घेतला पाहिजे, यासाठी पानसरे आग्रही राहिले होते. शिवाजी महाराज “गोब्राह्मण प्रतिपालक‘ नसून ते रयतेचे राजे होते, त्यांच्या राज्यात सर्व धर्मीयांना मानाचं स्थान होतं, हे त्यांनी सप्रमाण सिद्ध केलं. आपण ब्राह्मण आणि ब्राह्मण्य यात फरक केला पाहिजे, हे ते आवर्जून सांगायचे. ब्राह्मणेतर जातीतही वरिष्ठपणा मिरवणारे नवब्राह्मण असतात, हे ते वारंवार सांगत असायचे. प्रत्येक व्यक्तीला धर्म पाळण्याचं स्वातंत्र्य असतं; पण राज्यसंस्था एका धर्माची असू शकत नाही, याचं ते शास्त्रीय विवरण करायचे. धर्माच्या पायावर या देशाची एकदा फाळणी झाली आहे, त्याची पुनरावृत्ती टाळायची असेल तर त्या इतिहासापासून आपण धडा घेऊन धर्मनिरपेक्षता जोपासली पाहिजे, हे ते सांगत. खरा धार्मिक, देवभक्त मनुष्य आपल्या देवभक्तीचं राजकारण करत नसतो, लबाड माणसं धर्माचं राजकारण करतात, हे ते पटवून देत. हे सारं करत असताना वर्तमानातले राजकीय संदर्भ असतात. कारण मुद्दा ते वर्तमान बदलायचं हाच तर असतो. नथुरामाची देवळं बांधायची भाषा होत असेल तर नथुराम कोण होता हे सांगावंच लागतं. त्याचं कर्तृत्वही सांगावं लागतं. कॉ. पानसरे हे सांगत आले. त्यांचं एक आवडतं वाक्‍य होतं, “इतिहासात आणि परंपरेत टाकाऊ आणि टिकाऊ काय असतं याचा विवेक करता आला पाहिजे. मानवता टिकाऊ असते आणि पशुवृत्ती टाकाऊ असते, हे वेगळं सांगावं लागत नाही.‘

प्रबोधनाला कृतीची जोड नसेल तर ते वांझ होईल, या श्रद्धेपोटीच रस्त्यावरची लढाई करत राहिले. प्रश्‍न कोल्हापूर शहराला स्वच्छ आणि मुबलक पाणी मिळण्याचा असो वा भ्रष्ट प्रशासन स्वच्छ करण्याचा असो, ते नेहमीच आपल्या अभ्यासू वृत्तीनं आणि ओजस्वी वाणीनं त्या त्या लढ्यात आघाडीवर राहिले. गेली काही वर्षं कोल्हापुरात खासगीकरणातून शेकडो कोटींचे शहरांतर्गत रस्ते करून त्यावर अत्यंत जाचक असा टोल कॉंग्रेस आणि राष्ट्रवादी आघाडीच्या सरकारनं लावला. त्याविरुद्ध कोल्हापूरची जनता पेटून उठली. त्या वावटळीचं नेतृत्व प्रा. एन. डी. पाटील आणि कॉ. गोविंद पानसरे अविरतपणे करत आले.

त्या आंदोलनात भाजप आणि शिवसेनाही सहभागी झाली. कोल्हापुरातल्या एका सभेत देवेंद्र फडणवीसांनी टोल रद्द करायचं आश्‍वासनही देऊन टाकलं. पण सत्तेवर आल्यावर हे सरकारही जुन्या सरकारसारखंच वागू लागलं आहे. मात्र, कसल्याही हितसंबंधांची पर्वा न करता कॉ. पानसरे ठामपणे समाजपरिवर्तनाच्या लढ्यात उभेच राहिले. आज आपला समाज एका वळणावर उभा आहे. तो जास्त पाशवी होणार की सुसंस्कृत, याचा फैसला इतिहासाला करावा लागणार आहे.

कॉ. पानसरे एक अत्यंत सुसंस्कृत आणि लोभस व्यक्तिमत्त्व. संघर्षाच्या घडामोडीतही ते अविरत लिहीत असत. वाचत असत. कामगारांच्या संपाविषयी खासगीत बोलताना अचानक त्यांना संस्कृत काव्यातले श्‍लोक आठवत. कित्येक मराठी कविता तर त्यांना तोंडपाठ होत्या. केशवसुतांपासून नामदेव ढसाळांपर्यंत. अलीकडं त्यांना वयोमानाप्रमाणे कमी दिसू लागलं होतं. तरीही ते कुणाकडून तरी सतत वाचून घेत असत. त्यांच्या टेबलावर एक भिंग असे. त्यात पाहून स्वतः वाचत असत. लेखनिक मिळवून त्यांना डिक्‍टेट करत असत. आपल्या लिखाणाचा स्रोत ते आटू देत नसत. कारण तीच त्यांची संपत्ती होती. तोच तर त्यांचा वारसा होता. त्यात खासगी काहीच नसायचं. त्यांना कसलीच वैयक्तिक सत्तेची आकांक्षा नव्हती. त्यांच्या कम्युनिस्ट पक्षालाही ती नजीकच्या काळात मिळायची सुतराम शक्‍यता नव्हती. त्यांना कुणीच वैयक्तिक शत्रू नव्हता. पण कुणाला तरी त्यांची भीती वाटली. निःस्वार्थी, त्यागी मनुष्य कुणाला तरी धोकादायक वाटत असेल? कॉ. पानसरेंची एका दक्षिण अमेरिकन कवीची कविता फार आवडीची होती-
‘मी भुकेल्याला भाकरी दिली, तेव्हा मला ते संत म्हणाले उपाशी का आहे हे मी त्याला विचारायला शिकवले, तेव्हा ते मला कम्युनिस्ट म्हणाले.‘‘
कॉ. पानसरे संत नव्हते, ते कम्युनिस्ट होते. तेच कुणाला तरी अडचणीचं झालं असावं. जेव्हा विचार जनमानसाची पकड घेतात, तेव्हा ते स्वत:च शस्त्रं बनतात, असं कार्ल मार्क्‍स म्हणतो. कॉ. पानसरे असं शस्त्र बनवायचा उद्योग करत होते. कॉम्रेड, आम्हाला ही विद्या अजून पुरेशी अवगत झालेली नाही. म्हणून तुम्ही आम्हाला हवे होता.

विश्रांतीनंतर नव्या ऊर्मीनं पुन्हा कामाला लागायचं होतं. खूप लांबचा पल्ला गाठायचा होता, कॉम्रेड.
कॉम्रेड मरते नहीं…
– उत्तम कांबळे
शनिवार, 21 फेब्रुवारी 2015 – 04:00 AM IST
http://platform.twitter.com/widgets/tweet_button.62da0a34306f5c17db7d290755ed1d7d.en.html#_=1424509405001&count=vertical&counturl=http%3A%2F%2Fwww.esakal.com%2FNewsDetails.aspx%3FNewsId%3D4918973250621883734&dnt=false&id=twitter-widget-0&lang=en&original_referer=http%3A%2F%2Fwww.esakal.com%2FNewsDetails.aspx%3FNewsId%3D4918973250621883734%26SectionId%3D28%26SectionName%3D%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%259C%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%25BE%2520%25E0%25A4%25AC%25E0%25A4%25BE%25E0%25A4%25A4%25E0%25A4%25AE%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25AF%25E0%25A4%25BE%26NewsDate%3D20150221%26Provider%3D%26NewsTitle%3D%25E0%25A4%2595%25E0%25A5%2589%25E0%25A4%25AE%25E0%25A5%258D%25E0%25A4%25B0%25E0%25A5%2587%25E0%25A4%25A1%2520%25E0%25A4%25AE%25E0%25A4%25B0%25E0%25A4%25A4%25E0%25A5%2587%2520%25E0%25A4%25A8%25E0%25A4%25B9%25E0%25A5%2580%25E0%25A4%2582…&size=m&text=%E0%A4%95%E0%A5%89%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%A1%20%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%87%20%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A5%80%E0%A4%82…%20%7C%20%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B3&url=http%3A%2F%2Fwww.esakal.com%2FNewsDetails.aspx%3FNewsId%3D4918973250621883734
…एका कार्यक्रमानंतर कार्यालयात निघालो होतो आणि श्रीराम पवारचा फोन आला. अतिशय दबक्‍या, गंभीर आवाजात तो म्हणाला, “”सर, अण्णांवर (पानसरे) त्यांच्या घरासमोरच गोळीबार झालाय. उमाताईही जखमी झाल्या आहेत…‘‘
कोल्हापूर – गोविंद पानसरे यांच्या अमृतमहोत्सवी सत्कार सोहळ्यातील क्षण.
बातमी ऐकताच एकदम हादरा बसला. माध्यमातल्या लोकांना अशा बातम्या काही नव्या नसतात; पण बातमीतला माणूस आपल्या काळजाचा भाग बनला असेल तर मग त्या पचवायला कठीण जातात. मी स्वतःही पानसरेंचा एक भाग बनलो होतो. तीस-पस्तीस वर्षांच्या सहवासात त्यांचा मुलगा बनलो होतो. सामाजिक, कौटुंबिक आणि व्यक्तिगत नात्यांचा एक सुंदर नाजूक गोफ तयार झाला होता. मी जे हे जगतोय ते जीवन त्यांनी मला दान केले नसते, ते कर्ण झाले नसते तर मी आयुष्यातल्या एका वळणावर आत्महत्येच्या वाटेवरून परतलो नसतो. पानसरे कुणासाठी काहीही असोत; पण माझ्यासाठी पूर्णांग बनले होते. विषण्णावस्थेत मी रावसाहेब कसबेंच्या घरी पोचलो. मानसिक ताण कमी व्हावा म्हणून त्यांच्या नातवाशी झोंबाझोंबी केली. थोड्याच वेळात पुन्हा श्रीरामचा फोन… आर. आर. आबांची डेथ कधीही डिक्‍लेअर होऊ शकते… पुन्हा एक जबरदस्त झटका… इतका की, क्षणातच शुगर लो झाली… आपण कोलमडतोय असं वाटायला लागलं… कसबे वहिनींकडं खायला मागितलं. सरही माझ्याबरोबर बसले. शुगर वाढत गेली आणि आपण स्वतःच्या पायावर उभं राहतो, बोलतो असं वाटायला लागलं… काही आठवू शकतो, असंही वाटायला लागलं… कार्यालयाला येईपर्यंत आठवणींचा कल्लोळ सुरू झाला… एक दुसरीशी, दुसरी तिसरीशी टक्कर घेत होती. सुसंगत नाही… आकारहीन आठवणी…

आणीबाणी भरात आल्याच्या काळात मी सांगली सोडून कोल्हापुरातच गोखले कॉलेजमध्ये शिकणाऱ्या सिकंदर डांगे या माझ्या मित्राच्या प्रोत्साहनामुळे कोल्हापुरात आलो होतो. हे जसं खरं तसं सांगलीत माझ्यामागं पोलिस लागण्याची शक्‍यता होती हेही तितकंच खरं… पंचशीलनगर झोपडपट्टीत पांडुरंग पाटील या शिपायाच्या खानावळीत मी जेवत असे. दहा किलो ज्वारी महिन्याला द्यायची आणि रोज चार भाकऱ्या घ्यायच्या, अशी ही खानावळ होती. तिथं एक माणूस जेवायला यायचा. बाजारात त्या काळात तीन-चारशे रुपयांना मिळावी अशी एक भारी सुटकेस त्यानं मला चक्क चाळीस रुपयांत विकली होती. आणीबाणीत स्मगलरचा शोध घेत पोलिस त्याच्यामागं लागले. कुणीतरी सांगितलं, की वस्तू खरेदी करणाऱ्यालाही पोलिस पकडणार आहेत. ते चुकवण्यासाठी मी कोल्हापूर गाठलं. कोल्हापुरात आलो तेव्हा माझी अवस्था ना घर होते ना गणगोत. चालेन तेवढी पायाखालची जमीन होती.

नारायण सुर्व्यांच्या कवितेत दिसावी, अशी माझी परिस्थिती होती. कोल्हापुरात गोविंद पानसरे आले तेव्हा त्यांचीही अवस्था अशीच काहीशी होती. शिक्षणासाठी ते कोल्हापुरात आले तेव्हा वाटा तुडवत घरोघरी पेपर टाकायचे. कधी रिपब्लिक बुक डेपोत, तर कधी शेजारच्या बिंदू चौकात उघड्यावर झोपायचे. कधी शिपाई, कधी बिगारी कामगार, कधी शिक्षक होऊन त्यांनी वकिलीची पदवी मिळवली. बिंदू चौकात भिकाऱ्याशेजारी झोपणारा पोरगा पुढे याच चौकातून आपल्या प्रत्येक क्रांतिकारी आंदोलनाची सुरवात करेल, असं भाकीत कोणी केलं नसतं; पण पानसरे असे नेते होते की, त्यांनी लढून लढून स्वतःला आणि परिस्थितीला घडवलं. एक सच्चा कॉम्रेड होऊन, मुठी वळून, लाल बावटा खांद्यावर घेऊन ते बिंदू चौकात उभे राहिले ते नवा इतिहास लिहिण्यासाठी. जो बुक डेपो त्यांचं निवारा केंद्र होतं ते पक्ष आणि जनतेसाठी लढण्याचं ऊर्जाकेंद्र बनलं. त्याचं नाव रेड फ्लॅग बिल्डिंग… याच इमारतीत मी स्वतःहून त्यांना भेटण्यासाठी गेलो ते खरंच मला अटक होईल या भीतीनं… माझा प्रश्‍न ऐकून त्यांनी सिगारेटचा एक झुरका मारला. (तेव्हा सारेच कॉम्रेड सिगारेट ओढायचे. नंतर पानसरे यांनी कायमसाठी सिगारेट सोडली ती कार्यकर्त्यांवर आणि स्वतःच्या प्रकृतीवर परिणाम होऊ नये म्हणून. सर्वच व्यसनांतून ते मुक्त झाले.) माझ्याकडे पाहत आणि हसत म्हणाले, “”हे बघ, तुला अटक करायला पोलिसांचं डोकं फिरलेलं नाही. अटक होण्यासाठी लायकी लागते. तुझ्याकडं काय आहे? चिंधीचोर, बॅगचोर! समजा, अटक झाली तरी आहेच की मी…‘‘

पुढंपुढं मी पेपर वाचायला मिळतात, लोकवाङ्‌मयमध्ये पुस्तकं मिळतात म्हणून पार्टी ऑफिसवर जाऊ लागलो. हळूहळू त्यांचा सहवास वाढत गेला. पानसरे यांचं आणि त्यांच्या पक्षाचंही आकर्षण वाढत गेलं. पार्टी ऑफिसात क्रांतिकारी वाक्‍यं लिहिलेली पोस्टर असायची. हे जग बदलणार आहे, गरिबांचं राज्य येणार आहे वगैरे वगैरे… मलाही असंच वाटत होतं… आपल्या विद्यार्थ्यांसाठी त्यांनी व्याख्यानमाला, काव्यवाचन स्पर्धा सुरू करण्याची संधी दिली. मला यामध्ये फारसं स्वारस्य वाटत नव्हतं. माझ्या दृष्टीने सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्‍न होता देवदासींचा… पण डाव्यांच्या मते हा स्त्रीमुक्तीचाच एक भाग होता. हा प्रश्‍न हाताळायला कोणतेही राजकीय पक्ष तयार नव्हते. बऱ्याच कालावधीनंतर एक आश्‍चर्य घडलं. उमाताई म्हणजे अण्णांच्या पत्नीच्या नेतृत्वाखाली देवदासी प्रथेविरुद्ध मोहीम सुरू झाली. विशेष म्हणजे या मोहिमेत हिंदुत्ववादी संघटनाही सहभागी झाल्या. ज्यांची ही चूक आहे त्यांनीही ती दुरुस्त करण्यात पुढाकार घ्यावा, अशी भूमिका यामागं असावी. मला आठवतं, हिंदू एकता संघटनेनं एकशेएक देवदासींच्या जटा सोडवल्या होत्या. तेव्हाच्या “तरुण भारत‘चे संपादक देवधर, शिवाजी विद्यापीठाचे कुलगुरू कणबरकर यांच्या हस्तेही जटा कापण्याचा कार्यक्रम झाला. एका मोठ्या सामाजिक प्रश्‍नात भेदाभेद बाजूला ठेवून सर्वांना एकत्र आणण्याचा चमत्कार अण्णांनी घडवला होता.

…तसा तेव्हा आणि आजही मी कुणी कम्युनिस्ट नाही. कम्युनिस्ट होणं सर्वांत कठीण… अण्णांच्या आकर्षणामुळे, त्यांच्या व्यापक चळवळीमुळे मीच नव्हे तर माझ्यासारखे अनेक जण त्यांच्याकडं ओढले जात. अण्णा एक सामर्थ्यशाली चुंबक बनले होते. कर्नाटकात चंद्रगुप्ती इथं नग्नपूजेविरोधात “सकाळ‘नं वार्तांकनासाठी मला पाठवलं होतं. तिथं झालेल्या हिंसाचारात आयुष्यभर पुरून उरेल एवढा मार खाऊन मी परत आलो होतो. नाउमेद झालो होतो. अशा परिस्थितीत पानसरे यांनी माझा एखाद्या विजयी वीराप्रमाणे सत्कार केला. मला पुन्हा बळ आलं. देवदासी विषयावर मी पुस्तक लिहिलं खरं; पण ते छापायला तेव्हा कुणी तयार नव्हतं. अण्णांनी स्वतःच्या पैशातून ते कोल्हापुरात छापलं लोकवाङ्‌मय प्रकाशनाच्या नावानं… केवळ मीच नव्हे तर अगदी अलीकडं बालिका बिटलेपर्यंत अनेक कवी, लेखक त्यांनी उजेडात आणले. हे करत असताना “तू कम्युनिस्ट हो‘ असा आग्रह कधी केला नाही.

…काळाच्या पुढं पुढं पाहण्याची अण्णांना सवय होती. रशियात गोर्बाचेव्ह यांनी पेरेस्त्रॉईका आणि ग्लासनोन म्हणजे सुधारणा घडवल्या. त्यावर या देशात पहिला परिसंवाद कुणी घेतला असेल तर तो अण्णांनी… फुकुयामानं “तत्त्वज्ञानाचा शेवट‘ या नावानं ग्रंथ लिहिला आणि त्याविरोधात हे महाराष्ट्रभर बोलत राहिले. आम्हाला सर्वांना सक्तीनं वाचन करायला लावलं. कार्यकर्त्याला कुटुंब असतं, स्वतंत्र भावविश्‍व असतं यावर अण्णांचा विश्‍वास होता. कार्यकर्त्यांचे कौटुंबिक प्रश्‍न सोडवण्यात, त्यांच्या मुलाबाळांशी मैत्री करण्यात त्यांना आनंद असायचा. माझ्यापुरतं बोलायचं तर मी अनेकदा आत्महत्येच्या उंबरठ्यावरून मागं परतलो आणि जीवन किती सुंदर असतं यावर कविता लिहू लागलो.

अण्णा नेहमी स्वभावानं राकट. चढ्या आवाजात; पण मोठ्या आत्मविश्‍वासानं बोलणारे. यांना भावना आहेत की नाही, असा प्रश्‍न कुणालाही पडावा. त्यांचा एकुलता पुत्र अवी वारला तेव्हा तर हे त्याच्या पार्थिवाशेजारी मुठी वळून स्वतःच घोषणा देऊ लागले. मी दुसऱ्या दिवशी नाशिकहून त्यांचं सांत्वन करायचं म्हणून गेलो; पण ते नेहमीप्रमाणे स्वागत करत म्हणाले, “”ये बस, तुझी पोरं कशी आहेत? नवीन काय वाचतोयस…‘‘ बोलणं चालू असतानाच कोकणातून अवीसाठी एक फोन आला. कोर्टाच्या कामासाठी होता. अण्णा पुनःपुन्हा सांगत होते, “अवी आता तुमची केस लढणार नाही.‘ पण पलीकडचा ऐकत नव्हता. शेवटी ते म्हणाले, “”मी अवीचा बाप बोलतोय… अवी मेला… आता बोला…‘‘ फोन बंद करून ते म्हणाले, “”आपण जागतिकीकरणाला विरोध केला पाहिजे. पर्याय शक्‍य आहे, असं सांगितलं पाहिजे. हे जे म्हणतात ना टिना, टिना (देअर इज नो अल्टरचा शॉर्टफॉर्म) त्याला आपण उत्तर दिलं पाहिजे…‘‘
मी शांतच होतो. तेच खूप बोलले. मी मनात अनेक प्रश्‍न घेऊनच उठलो आणि या प्रश्‍नांची उकल करण्याची एक संधी मला पुढं मिळाली. त्यांच्या पंचाहत्तरीनिमित्त मला त्यांच्या मुलाखतीवर एक स्वतंत्र पुस्तक काढायचं होतं. “आरपार कॉम्रेड‘ या पुस्तकासाठी बारा-पंधरा तासांची मुलाखत घ्यायची होती. तेवढा सलग वेळ त्यांनी मला दिला हे विशेष… मुंबईत “लोकवाङ्‌मय‘मध्ये मुलाखत चालली. आयुष्यावर बोलता बोलता पुन्हा अवीच्या मृत्यूवर प्रश्‍न आला. मी विचारलं, “”अण्णा, मुलाच्या मृत्यूनंतरही तुमच्या डोळ्यांत पाणी कसं आलं नाही?‘‘

या प्रश्‍नावर शब्दात उत्तर देण्याऐवजी ते लहान मुलाप्रमाणे ओक्‍साबोक्‍सी रडू लागले. स्टॉप कॅमेरा असं म्हणत मीही रडायला लागलो. पत्रकार आणि नेता एकत्रित रडण्याचं दृश्‍य तयार झालं. मी म्हणालो, “”कॉम्रेड रोते क्‍यों हो?‘‘
ते म्हणाले, “”तुला कुणी सांगितलं, की मी अंत्ययात्रेत रडलो नव्हतो? आतून आणि बाहेरून रडलो होतो?‘‘
मी, “”ओके, मग या वेळी तुमच्यातलं रडत कोण होतं? घोषणा कोण देत होतं?‘‘
अण्णा गंभीरपणे म्हणाले, “”एक बाप रडत होता आणि त्याच्यातील कॉम्रेड घोषणा देत होता.‘‘
डाव्यांना अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाचं खूप वावडं; पण का कुणास ठाऊक अण्णांनी मला अखिल भारतीय साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदासाठी पाठिंबा दिला. माझा प्रचार केला. शेकडो मतदारांना माझ्यासाठी विनंती केली. निवडीनंतर कोल्हापूरच्या शाहू स्मारक भवनात, माझ्या गावात, पार्टीच्या मुंबईतील कार्यालयात, “आरपीआय‘च्या सभेत माझा सत्कार केला. कोल्हापुरातील टपरीवाले, हातगाडीवाले यांनाही सत्कार करायचा होता. सत्कार स्टॅंडवर, हॉटेलच्या दारात, फेरीवाल्याचं काम संपल्यानंतर होणार होता. मी तो स्वीकारेन की नाही याबद्दल त्यांना शंका नव्हती. ते म्हणाले, “”तू कितीही मोठा झालास तरी तुझ्या नाळेचा एक तुकडा इथंही फेरीवाल्यांत आहे हे विसरू नकोस. संमेलनाच्या अध्यक्षांचा फेरीवाल्यांकडून झालेला हा शंभर वर्षांतला पहिला असा सत्कार असेल.‘‘

अण्णांची एक लहान मुलगी वगळता अख्खं पानसरे कुटुंब पूर्णवेळ चळवळीत होतं. साऱ्यांचेच आंतरजातीय विवाह केले होते. त्यांच्या घरी येणाऱ्याला कुणालाच ओळखता येत नव्हतं की मुलगी कोण, सून कोण, मुलगा कोण, जावई कोण… मैत्रीनं भरलेलं हे घर काळजात साठवण्याचा पुनःपुन्हा मोह व्हायचा. असे जाणीवपूर्वक आणि नैसर्गिकपणेच घडलेलं कुटुंब मी इतरत्र कुठं पाहिलं नव्हतं. त्यांच्या साऱ्याच लेकरांनी आंतरजातीय विवाह केला तेव्हा त्यांना कोण आनंद झाला होता! हे बघ जाती संपवू शकतो आपण, जातिअंताकडेच निघालोय आपण अशा आनंदात ते बोलायचे… त्यांचं जगणं तर चळवळ झालंच होतं. शिवाय पोराची अंत्ययात्राही पुढं चळवळ झाली…

डाव्यांनी साहित्यिक कलावंतांकडं दुर्लक्ष केलं ही खंत त्यांच्या मनात कायम होती. त्यातून अण्णा भाऊ साठे साहित्य संमेलन आलं. या संमेलनाचा स्वागताध्यक्ष होण्याची संधी मला दिली तेव्हा तर मी हादरलोच. “अण्णा, ज्येष्ठांना स्वागताध्यक्ष करा‘ असं म्हणताच ते खवळले, “”माणसाचा विचार वयावरून करणार की कामगिरीवरून…?‘‘ मी शेवटपर्यंत शांत राहिलो.
नाशिकमध्ये त्यांना सावित्रीबाई फुले पुरस्कार दिला. समारंभात मी बोलू लागलो आणि स्टेजवर ते रडायला लागले. नंतर आपल्या भाषणात म्हणाले, “”पोरानं केलेल्या कौतुकाचं बापानं फार मनावर घ्यायचं नसतं…?‘‘

“सकाळ‘मध्ये मंडल आयोगावर लेखमाला लिहून अण्णांनी डाव्यांनाच पुन्हा एक धक्का दिला होता. डावे जेव्हा राखीव जागेच्या बाबतीत “नरो वा कुंजरो वा‘सारखी भूमिका घ्यायचे. त्यात अण्णांनी उघडउघड पाठिंबा देऊन जणू नव्या रस्त्याची आखणी केली.

अगदी अलीकडं हल्ल्याच्या दोन-तीन दिवस आधी श्रमिक प्रतिष्ठानच्या वतीनं गडहिंग्लजमध्ये व्याख्यानाला ये, असं त्यांनी सांगितलं. त्यांची तारीख मला दिली. त्यांना मी नकार दिल्याचं मला कधी आठवत नाही. मी तयारी करत होतो. धुमेंना तसं बोललोही होतो… एक चित्र डोळ्यासमोर निर्माण झालं होतं. पुन्हा एकदा आपल्या वडिलांसमोर बोलायला मिळणार होतं. भाषणानंतर पुन्हा एकदा ते आपला हात माझ्या खांद्यावर, पाठीवर टाकणार होते… पुन्हा एकदा त्यांच्या नव्या अजेंड्यावर बोलणार होते… हे बघ मी आता 82 वर्षं पूर्ण केली आहेत. जेवढे दिवस शिल्लक आहेत तेवढं काम करत राहू या… अण्णा भाऊंचं ते गाणं तुला ठाऊक आहे? तेच विजयी होती जे रणी लढती…

लढणारे विजयी होतातच… एक जबरदस्त आत्मविश्‍वास होता त्यांच्यात… लढणारे कधी पराभूत होत नसतात ना कधी मरत असतात… श्रीरामबरोबर जेव्हा मी हॉस्पिटलमध्ये गेलो तेव्हाही आत अण्णा लढतच आहेत, असं मला वाटत होतं… ते बाहेर येतील आणि पुन्हा खांद्यावर हात ठेवून विचारतील, “नाशिकमधील चर्चासत्राची तयारी झाली का?‘ खरंच असं होणार होतं? मला माहीत नव्हतं आणि जेव्हा कळालं तेव्हा अनेक लढाया, असंख्य स्वप्नं, निर्धार मागे ठेवून ते अशा एका ठिकाणी पोचले की जिथून कुणी परत आलेलं नाही… पण एक वास्तव कधीच नाकारून चालत नाही ते म्हणजे कॉम्रेड कधी मरत नाहीत… सुर्वे, कारखानीस असे अनेक जण गेले तेव्हा अण्णा असंच म्हणाले होते, कॉम्रेड मरत नाही… डोंगराएवढी इच्छाशक्ती, डोंगराएवढा लढाऊपणा आणि मानवी जीवनाच्या डंख मारणाऱ्या वृत्तीशी लढण्याचं डोंगराएवढं सामर्थ्य असणारा कॉम्रेड मरतच नसतो हेही मला पटायला लागलं…

//

// // g?c=a+f+c:(g+=f.length,f=a.indexOf("&",g),c=0<=f?a.substring(0,g)+c+a.substring(f):a.substring(0,g)+c)}return 2E3<c.length?void 0!==d?u(a,b,d,void 0,e):a:c};var ba=function(){var a=/[&\?]exk=([^& ]+)/.exec(v.location.href);return a&&2==a.length?a[1]:null};var ca=function(a){var b=a.toString();a.name&&-1==b.indexOf(a.name)&&(b+=": "+a.name);a.message&&-1==b.indexOf(a.message)&&(b+=": "+a.message);if(a.stack){a=a.stack;var c=b;try{-1==a.indexOf(c)&&(a=c+"\n"+a);for(var d;a!=d;)d=a,a=a.replace(/((https?:\/..*\/)[^\/:]*:\d+(?:.|\n)*)\2/,"$1");b=a.replace(/\n */g,"\n")}catch(e){b=c}}return b},x=function(a,b){a.google_image_requests||(a.google_image_requests=[]);var c=a.document.createElement("img");c.src=b;a.google_image_requests.push(c)};var y=document,v=window;var da=String.prototype.trim?function(a){return a.trim()}:function(a){return a.replace(/^[\s\xa0]+|[\s\xa0]+$/g,"")},ea=function(a,b){return ab?1:0};var z=null,fa=function(a,b){for(var c in a)Object.prototype.hasOwnProperty.call(a,c)&&b.call(null,a[c],c,a)};function A(a){return"function"==typeof encodeURIComponent?encodeURIComponent(a):escape(a)}var ga=function(){if(!y.body)return!1;if(!z){var a=y.createElement("iframe");a.style.display="none";a.id="anonIframe";z=a;y.body.appendChild(a)}return!0},ha={};var ia=!0,ja={},ma=function(a,b,c,d){var e=ka,f,g=ia;try{f=b()}catch(k){try{var t=ca(k);b="";k.fileName&&(b=k.fileName);var w=-1;k.lineNumber&&(w=k.lineNumber);g=e(a,t,b,w,c)}catch(n){try{var l=ca(n);a="";n.fileName&&(a=n.fileName);c=-1;n.lineNumber&&(c=n.lineNumber);ka("pAR",l,a,c,void 0,void 0)}catch(wa){la({context:"mRE",msg:wa.toString()+"\n"+(wa.stack||"")},void 0)}}if(!g)throw k;}finally{if(d)try{d()}catch(jb){}}return f},ka=function(a,b,c,d,e,f){var g={};if(e)try{e(g)}catch(k){}g.context=a;g.msg=b.substring(0,512);c&&(g.file=c);0<d&&(g.line=d.toString());g.url=y.URL.substring(0,512);g.ref=y.referrer.substring(0,512);na(g);la(g,f);return ia},la=function(a,b){try{if(Math.random()c?Math.max(0,a.length+c):c;if(p(a))return p(b)&&1==b.length?a.indexOf(b,c):-1;for(;c<a.length;c++)if(c in a&&a[c]===b)return c;return-1},ra=C.map?function(a,b,c){return C.map.call(a,b,c)}:function(a,b,c){for(var d=a.length,e=Array(d),f=p(a)?a.split(""):a,g=0;g<d;g++)g in f&&(e[g]=b.call(c,f[g],g,a));return e};var sa={e:947190538,f:947190541,g:947190542,c:79463068,d:79463069};if(y&&y.URL)var ta=y.URL,ia=!(ta&&(0<ta.indexOf("?google_debug")||0b&&v.setTimeout(pa("osd_listener::ldcl_int",c),100)};c()};var va=function(){try{v.localStorage.setItem("__sak","1");var a=v.localStorage.__sak;v.localStorage.removeItem("__sak");return"1"==a}catch(b){return!1}},xa=function(a,b,c){a.google_image_requests||(a.google_image_requests=[]);var d=a.document.createElement("img");D(d,"load",c,"osd::ls_img::load");d.src=b;a.google_image_requests.push(d)};var ya=function(a,b){for(var c in a)b.call(void 0,a[c],c,a)},E=function(a){var b=arguments.length;if(1==b&&"array"==m(arguments[0]))return E.apply(null,arguments[0]);for(var c={},d=0;dparseFloat(a))?String(b):a}(),Ga={},Ha=function(a){if(!Ga[a]){for(var b=0,c=da(String(Fa)).split("."),d=da(String(a)).split("."),e=Math.max(c.length,d.length),f=0;0==b&&f<e;f++){var g=c[f]||"",k=d[f]||"",t=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g"),w=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g");do{var n=t.exec(g)||["","",""],l=w.exec(k)||["","",""];if(0==n[0].length&&0==l[0].length)break;b=ea(0==n[1].length?0:parseInt(n[1],10),0==l[1].length?0:parseInt(l[1],10))||ea(0==n[2].length,0==l[2].length)||ea(n[2],l[2])}while(0==b)}Ga[a]=0b;){if(c.google_osd_static_frame)return c;if(c.aswift_0&&(!a||c.aswift_0.google_osd_static_frame))return c.aswift_0;b++;c=c!=c.parent?c.parent:null}}catch(d){}return null},Pa=function(a,b,c,d){if(10<Na)v.clearInterval(J);else if(++Na,v.postMessage&&(b.b||b.a)){var e=Oa(!0);if(e){var f={};Ka(b,f);f[0]="goog_request_monitoring";f[6]=a;f[16]=c;d&&d.length&&(f[17]=d.join(","));try{var g=Ma(f);e.postMessage(g,"*")}catch(k){}}}};E("area base br col command embed hr img input keygen link meta param source track wbr".split(" "));E("action","cite","data","formaction","href","manifest","poster","src");E("embed","iframe","link","object","script","style","template");var Qa;if(!(Qa=!Ca&&!G)){var Ra;if(Ra=G)Ra=G&&9<=Ja;Qa=Ra}Qa||Ca&&Ha("1.9.1");G&&Ha("9");var Sa,K=0,L="",M=!1,N=!1,O=!1,Ta=!0,Ua=!1,Va=[],I=null,P="",Wa=[],Xa=[],Ya=!1,Q="",R="",Za=(new Date).getTime(),$a=["1","0","3"],S=0,T=!1,U="",V=null,W=0,X=0,ab=0,bb=function(a,b,c){M&&(Ta||3!=(c||3))&&Y(a,b,!0);(O||N&&Ua)&&Y(a,b)},Y=function(a,b,c){if((b=b||P)&&!Ya&&(2==X||c)){b=cb(b,c);if(!c&&T){T=!1;V&&(a.clearInterval(V),V=null);var d=U;try{a.localStorage[d]=b+"&timestamp="+q()+"&send"}catch(e){}5!=S&&xa(a,b,function(){a.localStorage.removeItem(d)})}else x(a,b);c?M=!1:Ya=!0}},cb=function(a,b){var c;c=b?"osdim":O?"osd2":"osdtos";var d=["//pagead2.googlesyndication.com/activeview","?id=",c];"osd2"==c&&N&&Ua&&d.push("&ts=1");L&&d.push("&avi=",L);Sa&&d.push("&cid=",Sa);0!=S&&d.push("&lsid=",S);T&&d.push("&cwls=1");d.push("&ti=1");d.push("&",a);d.push("&uc="+ab);c=d.join("");for(d=0;d<Wa.length;d++){try{var e=Wa[d]()}catch(f){}var g="max_length";2<=e.length&&(3==e.length&&(g=e[2]),c=u(c,A(e[0]),A(e[1]),g))}2E3<c.length&&(c=c.substring(0,2E3));return c},Z=function(a,b){if(Q){try{var c=u(Q,"vi",a);ga()&&x(z.contentWindow,c)}catch(d){}0<=qa($a,a)&&(Q="");var c=b||P,e;e=u("//pagead2.googlesyndication.com/pagead/gen_204?id=sldb","avi",L);e=u(e,"vi",a);c&&(e+="&"+c);try{x(v,e)}catch(f){}}},db=function(){Z("-1")},fb=function(a){if(a&&a.data&&p(a.data)){var b;var c=a.data;if(p(c)){b={};for(var c=c.split("\n"),d=0;d=e)){var f=Number(c[d].substr(0,e)),e=c[d].substr(e+1);switch(f){case 5:case 8:case 11:case 15:case 16:e="true"==e;break;case 4:case 7:case 6:case 14:e=Number(e);break;case 3:if("function"==m(decodeURIComponent))try{e=decodeURIComponent(e)}catch(g){throw Error("Error: URI malformed: "+e);}break;case 17:e=ra(decodeURIComponent(e).split(","),Number)}b[f]=e}}b=b[0]?b:null}else b=null;if(b&&(c=new H(b[4],b[12]),I&&I.match(c))){for(c=0;cW&&2==X){var a=v,b="//pagead2.googlesyndication.com/pagead/gen_204?id=osd2&",c=[];c.push("ovr_value="+K);c.push("avi="+L);I&&(c=c.concat(La()));c.push("tt="+((new Date).getTime()-Za));a.document&&a.document.referrer&&c.push("ref="+A(a.document.referrer));c.push("hs="+W);b+=c.join("&");try{x(a,b)}catch(d){}}},eb=function(a){var b=a.match(/^(.*&timestamp=)\d+$/);return b?b[1]+q():a+"&timestamp="+q()},hb=function(){var a={};Ka(I,a);a[0]="goog_dom_content_loaded";var b=Ma(a);ua(function(){var a=Oa(!1),d=!a;!a&&v&&(a=v.parent);if(a&&a.postMessage)try{a.postMessage(b,"*"),d&&v.postMessage(b,"*")}catch(e){}})},ib=function(a){if(p(a)){a=a.split("&");for(var b=0;b<a.length;b++)"ud=1"==a[b]&&(Ta=!1)}};r("osdlfm",B("osd_listener::init",function(a,b,c,d,e,f,g,k,t,w,n){K=a;Q=b;R=d;M=f;S=w||0;Sa=n;k&&ib(k);N=g&&f;1!=t&&2!=t&&3!=t||Va.push(sa["MRC_TEST_"+t]);I=new H(e,ba());D(v,"load",db,"osd_listener::load");D(v,"message",fb,"osd_listener::message");L=c||"";D(v,"unload",gb,"osd_listener::unload");var l=v.document;!l.readyState||"complete"!=l.readyState&&"loaded"!=l.readyState?("msie"in ha?ha.msie:ha.msie=-1!=navigator.userAgent.toLowerCase().indexOf("msie"))&&!window.opera?D(l,"readystatechange",function(){"complete"!=l.readyState&&"loaded"!=l.readyState||hb()},"osd_listener::rsc"):D(l,"DOMContentLoaded",hb,"osd_listener::dcl"):hb();-1==K?X=f?3:1:-2==K?X=3:0v.localStorage.length&&(U="LSPNGS-"+I.toString()+"-"+(""+Math.random()).split(".")[1]+q(),T=!0,V=v.setInterval(pa("osd_listener::ls_int",function(){var a=v,b=U,c=a.localStorage[b];if(c)try{a.localStorage[b]=eb(c)}catch(d){}}),1E3));I&&(I.b||I.a)&&(W=1,J=v.setInterval(pa("osd_proto::reqm_int",aa(Pa,X,I,N,Va)),500))}));r("osdlac",B("osd_listener::lac_ex",function(a){Wa.push(a)}));r("osdlamrc",B("osd_listener::lamrc_ex",function(a){Xa.push(a)}));r("osdsir",B("osd_listener::sir_ex",bb));})();osdlfm(-1,”,’B-SHH5EnoVKTHMMefuATH7oHYAgC6sJeRmQEAABABOAHIAQHgAgDIA5sE4AQBwhMDEIAB’,”,3075079376,true,false,”,0,0,”);
// ]]>

// <![CDATA[
(function(){var h,n=this,aa=function(a,b){var c=a.split("."),d=n;c[0]in d||!d.execScript||d.execScript("var "+c[0]);for(var e;c.length&&(e=c.shift());)c.length||void 0===b?d=d[e]?d[e]:d[e]={}:d[e]=b},p=function(a){var b=typeof a;if("object"==b)if(a){if(a instanceof Array)return"array";if(a instanceof Object)return b;var c=Object.prototype.toString.call(a);if("[object Window]"==c)return"object";if("[object Array]"==c||"number"==typeof a.length&&"undefined"!=typeof a.splice&&"undefined"!=typeof a.propertyIsEnumerable&&!a.propertyIsEnumerable("splice"))return"array";if("[object Function]"==c||"undefined"!=typeof a.call&&"undefined"!=typeof a.propertyIsEnumerable&&!a.propertyIsEnumerable("call"))return"function"}else return"null";else if("function"==b&&"undefined"==typeof a.call)return"object";return b},q=function(a){return"string"==typeof a},ba=function(a,b,c){return a.call.apply(a.bind,arguments)},da=function(a,b,c){if(!a)throw Error();if(2<arguments.length){var d=Array.prototype.slice.call(arguments,2);return function(){var c=Array.prototype.slice.call(arguments);Array.prototype.unshift.apply(c,d);return a.apply(b,c)}}return function(){return a.apply(b,arguments)}},r=function(a,b,c){r=Function.prototype.bind&&-1!=Function.prototype.bind.toString().indexOf("native code")?ba:da;return r.apply(null,arguments)},t=Date.now||function(){return+new Date},ea=function(a,b){function c(){}c.prototype=b.prototype;a.Na=b.prototype;a.prototype=new c;a.ab=function(a,c,f){for(var g=Array(arguments.length-2),k=2;k<arguments.length;k++)g[k-2]=arguments[k];return b.prototype[c].apply(a,g)}};var fa="undefined"!=typeof DOMTokenList,u=function(a,b){if(fa){var c=a.classList;0==c.contains(b)&&c.toggle(b)}else if(c=a.className){for(var c=c.split(/\s+/),d=!1,e=0;ec.indexOf(b))){for(var c=c.split(/\s+/),d=0;d<c.length;++d)c[d]==b&&c.splice(d–,1);a.className=c.join(" ")}};var ka=String.prototype.trim?function(a){return a.trim()}:function(a){return a.replace(/^[\s\xa0]+|[\s\xa0]+$/g,"")},la=function(a,b){return ab?1:0};var ma=function(a){ma[" "](a);return a};ma[" "]=function(){};var na=function(a,b){try{return ma(a[b]),!0}catch(c){}return!1};var y=function(a){try{return!!a&&null!=a.location.href&&na(a,"foo")}catch(b){return!1}};var oa=function(a){var b=window;b.google_image_requests||(b.google_image_requests=[]);var c=b.document.createElement("img");c.src=a;b.google_image_requests.push(c)};var pa=document;var qa=function(a){var b=window;b.addEventListener?b.addEventListener("load",a,!1):b.attachEvent&&b.attachEvent("onload",a)},z=function(a,b,c,d){c=r(d,c);a.addEventListener?a.addEventListener(b,c,!1):a.attachEvent&&a.attachEvent("on"+b,c)};var A=Array.prototype,ra=A.indexOf?function(a,b,c){return A.indexOf.call(a,b,c)}:function(a,b,c){c=null==c?0:0>c?Math.max(0,a.length+c):c;if(q(a))return q(b)&&1==b.length?a.indexOf(b,c):-1;for(;c<a.length;c++)if(c in a&&a[c]===b)return c;return-1};var sa="constructor hasOwnProperty isPrototypeOf propertyIsEnumerable toLocaleString toString valueOf".split(" "),ta=function(a,b){for(var c,d,e=1;e<arguments.length;e++){d=arguments[e];for(c in d)a[c]=d[c];for(var f=0;f<sa.length;f++)c=sa[f],Object.prototype.hasOwnProperty.call(d,c)&&(a[c]=d[c])}},B=function(a){var b=arguments.length;if(1==b&&"array"==p(arguments[0]))return B.apply(null,arguments[0]);for(var c={},d=0;dparseFloat(a))?String(b):a}(),za={},G=function(a){var b;if(!(b=za[a])){b=0;for(var c=ka(String(ya)).split("."),d=ka(String(a)).split("."),e=Math.max(c.length,d.length),f=0;0==b&&f<e;f++){var g=c[f]||"",k=d[f]||"",m=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g"),l=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g");do{var w=m.exec(g)||["","",""],x=l.exec(k)||["","",""];if(0==w[0].length&&0==x[0].length)break;b=la(0==w[1].length?0:parseInt(w[1],10),0==x[1].length?0:parseInt(x[1],10))||la(0==w[2].length,0==x[2].length)||la(w[2],x[2])}while(0==b)}b=za[a]=0<=b}return b},Aa=n.document,Ca=Aa&&D?xa()||("CSS1Compat"==Aa.compatMode?parseInt(ya,10):5):void 0;!E&&!D||D&&D&&9<=Ca||E&&G("1.9.1");var Da=D&&!G("9");var Ea=function(a){var b=document;return q(a)?b.getElementById(a):a},Fa={SCRIPT:1,STYLE:1,HEAD:1,IFRAME:1,OBJECT:1},Ga={IMG:" ",BR:"\n"},Ia=function(){var a=document.getElementById("feedback-closing-template");if(Da&&"innerText"in a)a=a.innerText.replace(/(\r\n|\r|\n)/g,"\n");else{var b=[];Ha(a,b,!0);a=b.join("")}a=a.replace(/ \xAD /g," ").replace(/\xAD/g,"");a=a.replace(/\u200B/g,"");Da||(a=a.replace(/ +/g," "));" "!=a&&(a=a.replace(/^\s*/,""));return a},Ha=function(a,b,c){if(!(a.nodeName in Fa))if(3==a.nodeType)c?b.push(String(a.nodeValue).replace(/(\r\n|\r|\n)/g,"")):b.push(a.nodeValue);else if(a.nodeName in Ga)b.push(Ga[a.nodeName]);else for(a=a.firstChild;a;)Ha(a,b,c),a=a.nextSibling};var Ka=function(a,b,c){var d="mouseenter_custom"==b,e=Ja(b);return function(f){f||(f=window.event);if(f.type==e){if("mouseenter_custom"==b||"mouseleave_custom"==b){var g;if(g=d?f.relatedTarget||f.fromElement:f.relatedTarget||f.toElement)for(var k=0;k<a.length;k++){var m;m=a[k];var l=g;if(m.contains&&1==l.nodeType)m=m==l||m.contains(l);else if("undefined"!=typeof m.compareDocumentPosition)m=m==l||Boolean(m.compareDocumentPosition(l)&16);else{for(;l&&m!=l;)l=l.parentNode;m=l==m}if(m)return}}c(f)}}},Ja=function(a){return"mouseenter_custom"==a?"mouseover":"mouseleave_custom"==a?"mouseout":a};var La=function(a){var b={};if(a&&a.key_value){a=a.key_value;for(var c=0;c<a.length;c++){var d=a[c];if("key"in d&&"value"in d){var e=d.value;b[d.key]=null==e?null:String(e)}}}return b};var Ma=function(a,b){var c=parseInt(a,10);return isNaN(c)?b:c};var Na=!!window.google_async_iframe_id,H=Na&&window.parent||window;var Oa=function(){var a=document.body,b;if(Na&&!y(H)){for(var c="."+pa.domain;2=a.Ua)};var Qa=function(a){a=String(a);if(/^\s*$/.test(a)?0:/^[\],:{}\s\u2028\u2029]*$/.test(a.replace(/\\["\\\/bfnrtu]/g,"@").replace(/"[^"\\\n\r\u2028\u2029\x00-\x08\x0a-\x1f]*"|true|false|null|-?\d+(?:\.\d*)?(?:[eE][+\-]?\d+)?/g,"]").replace(/(?:^|:|,)(?:[\s\u2028\u2029]*\[)+/g,"")))try{return eval("("+a+")")}catch(b){}throw Error("Invalid JSON string: "+a);},Ra=function(){this.K=void 0},Ta=function(a,b,c){switch(typeof b){case "string":Sa(b,c);break;case "number":c.push(isFinite(b)&&!isNaN(b)?b:"null");break;case "boolean":c.push(b);break;case "undefined":c.push("null");break;case "object":if(null==b){c.push("null");break}if("array"==p(b)){var d=b.length;c.push("[");for(var e="",f=0;fb?e+="000":256>b?e+="00":4096>b&&(e+="0");return Ua[a]=e+b.toString(16)}),’"’)};var Wa=function(){this.Y=this.Y;this.Ea=this.Ea};Wa.prototype.Y=!1;var J=function(a,b){this.type=a;this.currentTarget=this.target=b;this.defaultPrevented=this.t=!1;this.la=!0};J.prototype.preventDefault=function(){this.defaultPrevented=!0;this.la=!1};var Xa=!D||D&&9<=Ca,Ya=D&&!G("9");!F||G("528");E&&G("1.9b")||D&&G("8")||wa&&G("9.5")||F&&G("528");E&&!G("8")||D&&G("9");var K=function(a,b){J.call(this,a?a.type:"");this.relatedTarget=this.currentTarget=this.target=null;this.charCode=this.keyCode=this.button=this.screenY=this.screenX=this.clientY=this.clientX=this.offsetY=this.offsetX=0;this.metaKey=this.shiftKey=this.altKey=this.ctrlKey=!1;this.k=this.state=null;if(a){this.k=a;var c=this.type=a.type;this.target=a.target||a.srcElement;this.currentTarget=b;var d=a.relatedTarget;d?E&&(na(d,"nodeName")||(d=null)):"mouseover"==c?d=a.fromElement:"mouseout"==c&&(d=a.toElement);this.relatedTarget=d;Object.defineProperties?Object.defineProperties(this,{offsetX:{configurable:!0,enumerable:!0,get:this.Z,set:this.Ia},offsetY:{configurable:!0,enumerable:!0,get:this.$,set:this.Ja}}):(this.offsetX=this.Z(),this.offsetY=this.$());this.clientX=void 0!==a.clientX?a.clientX:a.pageX;this.clientY=void 0!==a.clientY?a.clientY:a.pageY;this.screenX=a.screenX||0;this.screenY=a.screenY||0;this.button=a.button;this.keyCode=a.keyCode||0;this.charCode=a.charCode||("keypress"==c?a.keyCode:0);this.ctrlKey=a.ctrlKey;this.altKey=a.altKey;this.shiftKey=a.shiftKey;this.metaKey=a.metaKey;this.state=a.state;a.defaultPrevented&&this.preventDefault()}};ea(K,J);h=K.prototype;h.preventDefault=function(){K.Na.preventDefault.call(this);var a=this.k;if(a.preventDefault)a.preventDefault();else if(a.returnValue=!1,Ya)try{if(a.ctrlKey||112=a.keyCode)a.keyCode=-1}catch(b){}};h.Z=function(){return F||void 0!==this.k.offsetX?this.k.offsetX:this.k.layerX};h.Ia=function(a){Object.defineProperties(this,{offsetX:{writable:!0,enumerable:!0,configurable:!0,value:a}})};h.$=function(){return F||void 0!==this.k.offsetY?this.k.offsetY:this.k.layerY};h.Ja=function(a){Object.defineProperties(this,{offsetY:{writable:!0,enumerable:!0,configurable:!0,value:a}})};var L="closure_listenable_"+(1E6*Math.random()|0),Za=0;var $a=function(a,b,c,d,e){this.p=a;this.J=null;this.src=b;this.type=c;this.F=!!d;this.G=e;this.key=++Za;this.u=this.D=!1},ab=function(a){a.u=!0;a.p=null;a.J=null;a.src=null;a.G=null};var M=function(a){this.src=a;this.g={};this.L=0};M.prototype.add=function(a,b,c,d,e){var f=a.toString();a=this.g[f];a||(a=this.g[f]=[],this.L++);var g=bb(a,b,d,e);-1<g?(b=a[g],c||(b.D=!1)):(b=new $a(b,this.src,f,!!d,e),b.D=c,a.push(b));return b};M.prototype.remove=function(a,b,c,d){a=a.toString();if(!(a in this.g))return!1;var e=this.g[a];b=bb(e,b,c,d);return-1<b?(ab(e[b]),A.splice.call(e,b,1),0==e.length&&(delete this.g[a],this.L–),!0):!1};var cb=function(a,b){var c=b.type;if(c in a.g){var d=a.g[c],e=ra(d,b),f;(f=0<=e)&&A.splice.call(d,e,1);f&&(ab(b),0==a.g[c].length&&(delete a.g[c],a.L–))}};M.prototype.P=function(a,b,c,d){a=this.g[a.toString()];var e=-1;a&&(e=bb(a,b,c,d));return-1<e?a[e]:null};var bb=function(a,b,c,d){for(var e=0;e<a.length;++e){var f=a[e];if(!f.u&&f.p==b&&f.F==!!c&&f.G==d)return e}return-1};var db="closure_lm_"+(1E6*Math.random()|0),eb={},fb=0,gb=function(a,b,c,d,e){if("array"==p(b))for(var f=0;f<b.length;f++)gb(a,b[f],c,d,e);else if(c=ib(c),a&&a[L])a.listen(b,c,d,e);else{if(!b)throw Error("Invalid event type");var f=!!d,g=N(a);g||(a[db]=g=new M(a));c=g.add(b,c,!1,d,e);c.J||(d=kb(),c.J=d,d.src=a,d.p=c,a.addEventListener?a.addEventListener(b.toString(),d,f):a.attachEvent(lb(b.toString()),d),fb++)}},kb=function(){var a=nb,b=Xa?function(c){return a.call(b.src,b.p,c)}:function(c){c=a.call(b.src,b.p,c);if(!c)return c};return b},ob=function(a,b,c,d,e){if("array"==p(b))for(var f=0;f<b.length;f++)ob(a,b[f],c,d,e);else c=ib(c),a&&a[L]?a.unlisten(b,c,d,e):a&&(a=N(a))&&(b=a.P(b,c,!!d,e))&&pb(b)},pb=function(a){if("number"!=typeof a&&a&&!a.u){var b=a.src;if(b&&b[L])cb(b.s,a);else{var c=a.type,d=a.J;b.removeEventListener?b.removeEventListener(c,d,a.F):b.detachEvent&&b.detachEvent(lb(c),d);fb–;(c=N(b))?(cb(c,a),0==c.L&&(c.src=null,b[db]=null)):ab(a)}}},lb=function(a){return a in eb?eb[a]:eb[a]="on"+a},rb=function(a,b,c,d){var e=!0;if(a=N(a))if(b=a.g[b.toString()])for(b=b.concat(),a=0;ae.keyCode||void 0!=e.returnValue)){t:{var f=!1;if(0==e.keyCode)try{e.keyCode=-1;break t}catch(g){f=!0}if(f||void 0==e.returnValue)e.returnValue=!0}e=[];for(f=c.currentTarget;f;f=f.parentNode)e.push(f);for(var f=a.type,k=e.length-1;!c.t&&0<=k;k–){c.currentTarget=e[k];var m=rb(e[k],f,!0,c),d=d&&m}for(k=0;!c.t&&k>>0),ib=function(a){if("function"==p(a))return a;a[sb]||(a[sb]=function(b){return a.handleEvent(b)});return a[sb]};var O=function(){Wa.call(this);this.s=new M(this);this.sa=this;this.fa=null};ea(O,Wa);O.prototype[L]=!0;h=O.prototype;h.addEventListener=function(a,b,c,d){gb(this,a,b,c,d)};h.removeEventListener=function(a,b,c,d){ob(this,a,b,c,d)};h.dispatchEvent=function(a){var b,c=this.fa;if(c)for(b=[];c;c=c.fa)b.push(c);var c=this.sa,d=a.type||a;if(q(a))a=new J(a,c);else if(a instanceof J)a.target=a.target||c;else{var e=a;a=new J(d,c);ta(a,e)}var e=!0,f;if(b)for(var g=b.length-1;!a.t&&0<=g;g–)f=a.currentTarget=b[g],e=P(f,d,!0,a)&&e;a.t||(f=a.currentTarget=c,e=P(f,d,!0,a)&&e,a.t||(e=P(f,d,!1,a)&&e));if(b)for(g=0;!a.t&&g<b.length;g++)f=a.currentTarget=b[g],e=P(f,d,!1,a)&&e;return e};h.listen=function(a,b,c,d){return this.s.add(String(a),b,!1,c,d)};h.unlisten=function(a,b,c,d){return this.s.remove(String(a),b,c,d)};var P=function(a,b,c,d){b=a.s.g[String(b)];if(!b)return!0;b=b.concat();for(var e=!0,f=0;f<b.length;++f){var g=b[f];if(g&&!g.u&&g.F==c){var k=g.p,m=g.G||g.src;g.D&&cb(a.s,g);e=!1!==k.call(m,d)&&e}}return e&&0!=d.la};O.prototype.P=function(a,b,c,d){return this.s.P(String(a),b,c,d)};var tb=function(a,b){O.call(this);this.H=a||1;this.B=b||n;this.N=r(this.Pa,this);this.Q=t()};ea(tb,O);h=tb.prototype;h.enabled=!1;h.h=null;h.Pa=function(){if(this.enabled){var a=t()-this.Q;0<a&&ak||k>l||(a.j||(a.j=new tb(1E3),gb(a.j,"tick",r(function(){var a="";l<=g&&0=l&&ub(this);l–},a))),a.j.dispatchEvent("tick"),0<=l&&a.j.start())}}};var T=function(a,b,c,d,e,f,g,k,m,l,w,x,I,Ba){var X=zb(["ddmc",I&1?"left":"right",I&2?"top":"bottom"].join(" ")),Y=X.style;Y[I&1?"left":"right"]=b+"px";Y[I&2?"bottom":"top"]=c+"px";this.q=X;this.Qa=zb("tip");this.Oa=e;this.qa=f;this.da=g;this.La=k;this.O=m;this.w=l;this.$a=w;this.Ya=x;this.A=null;this.aa=!1;b=new Q(this.w,this.O,Ba,this.La);c=document.getElementsByName("surveyOptions");for(e=0;ethis.q.offsetWidth-14&&(a.title=a.innerText);a=this.l;a.getElementsByTagName("span")[0].offsetWidth>this.q.offsetWidth-14&&(a.title=a.innerText)}};h.Da=function(){this.R();var a=this.Oa;null!=a&&a()};h.Ca=function(){if(Cb(this))this.ma();else{var a=this.qa;null!=a&&a()}};var Ab=function(a){var b=a.qa;null!=b&&b();Cb(a)&&R(a,!1)};h=T.prototype;h.Ga=function(){this.m&&u(this.m,"dropdown-item-hover");this.M();this.T()};h.S=function(){this.m&&v(this.m,"dropdown-item-hover")};h.ta=function(){this.l&&u(this.l,"dropdown-item-hover");this.S();this.T()};h.M=function(){this.l&&v(this.l,"dropdown-item-hover")};h.Wa=function(){this.n&&u(this.n,"dropdown-item-hover");this.M();this.S()};h.T=function(){this.n&&v(this.n,"dropdown-item-hover")};var Cb=function(a){return"none"!==a.q.style.display},Bb=function(a,b,c,d){oa(a.O+"&label="+b+(c?"&label_instance="+c:"")+(d?"&cbt="+a.w:""))},S=function(a,b,c,d){d=Ka([a],b,r(d,c));z(a,Ja(b),c,d)},zb=function(a){var b=document.createElement("div");b.className=a;return b};var V=function(a,b,c,d,e,f,g,k,m,l,w,x,I,Ba){this.creativeConversionUrl=e;this.wa=f;this.Za=g;this.Xa=k;this.va=document.getElementById("cb-x");e=r(this.Aa,this);f=r(this.ea,this);g=r(this.ba,this);k=r(this.na,this);var X=this.creativeConversionUrl,Y=this.wa,Eb=this.Za,Fb=this.Xa,jb=document.getElementById("ddc");a&&jb&&(l=l?1:0,w&&(l|=2),new T(a,0,20,jb,e,f,g,k,X,Y,Eb,Fb,l,I));this.oa=document.getElementById("pbc");this.i=a;this.v=b;this.V=c;this.W=d;if(this.o=Ba)this.o.registerWidget(this,0),this.o.registerWidget(new U(this.v),1);"undefined"!=typeof SVGElement&&"undefined"!=typeof document.createElementNS&&x&&(this.i.style.backgroundImage="none",this.va.appendChild(Db(m)))},Gb,Db=function(a){var b=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","svg"),c=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","path"),d=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","path"),e=1.15/Math.sqrt(2),f=.2*a,e="M"+(f+e+1)+","+f+"L"+(a/2+1)+","+(a/2-e)+"L"+(a-f-e+1)+","+f+"L"+(a-f+1)+","+(f+e)+"L"+(a/2+e+1)+","+a/2+"L"+(a-f+1)+","+(a-f-e)+"L"+(a-f-e+1)+","+(a-f)+"L"+(a/2+1)+","+(a/2+e)+"L"+(f+e+1)+","+(a-f)+"L"+(f+1)+","+(a-f-e)+"L"+(a/2-e+1)+","+a/2+"L"+(f+1)+","+(f+e)+"Z",f="M0,0L1,0L1,"+a+"L0,"+a+"Z";b.setAttribute("class","cb-x-svg");b.setAttribute("width",a+1);b.setAttribute("height",a);b.appendChild(c);b.appendChild(d);c.setAttribute("d",e);c.setAttribute("class","cb-x-svg-path");d.setAttribute("d",f);d.setAttribute("class","cb-x-svg-s-path");return b},W=function(a){a&&(a.style.display="block")},Z=function(a){a&&(a.style.display="none")};h=V.prototype;h.Aa=function(){null!==this.i&&u(this.i,"cbc-hover")};h.ea=function(){null!==this.i&&v(this.i,"cbc-hover")};h.ba=function(){this.ea();this.o?this.o.showOnly(1):(Z(this.i),Z(this.V),Z(this.W),Z(this.oa),W(this.v))};h.na=function(){this.o?this.o.resetAll():(W(this.i),W(this.V),W(this.W),W(this.oa),Z(this.v))};h.show=function(){W(this.i)};h.hide=function(){Z(this.i)};h.reset=function(){this.show()};var U=function(a){this.v=a};U.prototype.show=function(){W(this.v)};U.prototype.hide=function(){Z(this.v)};U.prototype.reset=function(){this.hide()};V.prototype.show=V.prototype.show;V.prototype.hide=V.prototype.hide;V.prototype.reset=V.prototype.reset;U.prototype.show=U.prototype.show;U.prototype.hide=U.prototype.hide;U.prototype.reset=U.prototype.reset;aa("cbb",function(a,b,c,d){qa(function(){Gb=new V(document.getElementById("cbc"),document.getElementById("cbtf"),a,document.getElementById("abgc"),"http://googleads.g.doubleclick.net/pagead/conversion/?ai\x3dChDuN5EnoVKTHMMefuATH7oHYAtqs-NsHurCXkZkBs-ChhjQQASDgo4QeYOWCgIC8DqABntifxQPIAQGpApY4Lvp1SlE-4AIAqAMByAObBKoEmANP0GgWehqgsoioUCi12465GbBiSM6CFmIH_bhp3R1tDeOYIzvfwa7p0UCzcQzQic4F5uuhTi5zEtBG4LCaoKWHukF5ciBvee5qQMqV56c7W0xAMWrAH4za-VymqJsE2lVDbeWJIxjqDjqcU4uT9PDPydt35T75YrRPIt-6pxlept2BsflCiL-mL2wNn-M2R50CI-zCShhDrpptYuJActvdj_Eg6nwN7wSXfjuZe5cqx8S301kNIQoA9c5xjj5PZEqzOfPZ-fYSsI5I_E0AL4qjJxqskCucshEO3r-T96MSHLiSPGUbqVwi_UMuuiS5AhM8RQ8BMdtILNpQieuhiaKJhDfqdlCFRnRiQ0ljqhD4XWuUzs18ZyIj98mXaIXSICVm4oa4Z5v_pfX95r7je6SKAsUUWgVP-xazsx8J764CHU0jbUoW5g5eTZaSX6TSD5kG2dnZTRsJpUuffLlsp0pwhAl97wvA6WPhI3AYg6mzIdhum20dElQN7sRMgcK_z8j9vACaLTMWp6vviLbUx683vsn803ELPK3gBAGIBgGAB8qn4DrYBwE\x26sigh\x3dppn_A9qRsww","jxJgDLRzHKAIurCXkZkBEKqLxIkBGJLQwTsiH2hkZmNsaWZlLmNvbS9DbGljazJQcm90ZWN0X1BsdXMyCAgFExiM-QQUQhdjYS1wdWItMDMyNzg5MzU0MTQxMjAwMEgGWAE","https://www.google.com/ads/preferences/whythisad&quot;,"",15,b,c,d,"{\x22key_value\x22:[]}",window.adSlot)})});aa("cbbha",function(){Gb.ba()});aa("cbbsa",function(){Gb.na()});})();cbb(document.getElementById(‘ad_unit’),false,false,false);
// ]]>// <![CDATA[
(function(){var d=function(a,b,c){return a.call.apply(a.bind,arguments)},e=function(a,b,c){if(!a)throw Error();if(2

// <![CDATA[
(function(){var h,n=this,aa=function(a,b){var c=a.split("."),d=n;c[0]in d||!d.execScript||d.execScript("var "+c[0]);for(var e;c.length&&(e=c.shift());)c.length||void 0===b?d=d[e]?d[e]:d[e]={}:d[e]=b},p=function(a){var b=typeof a;if("object"==b)if(a){if(a instanceof Array)return"array";if(a instanceof Object)return b;var c=Object.prototype.toString.call(a);if("[object Window]"==c)return"object";if("[object Array]"==c||"number"==typeof a.length&&"undefined"!=typeof a.splice&&"undefined"!=typeof a.propertyIsEnumerable&&!a.propertyIsEnumerable("splice"))return"array";if("[object Function]"==c||"undefined"!=typeof a.call&&"undefined"!=typeof a.propertyIsEnumerable&&!a.propertyIsEnumerable("call"))return"function"}else return"null";else if("function"==b&&"undefined"==typeof a.call)return"object";return b},q=function(a){return"string"==typeof a},ba=function(a,b,c){return a.call.apply(a.bind,arguments)},da=function(a,b,c){if(!a)throw Error();if(2<arguments.length){var d=Array.prototype.slice.call(arguments,2);return function(){var c=Array.prototype.slice.call(arguments);Array.prototype.unshift.apply(c,d);return a.apply(b,c)}}return function(){return a.apply(b,arguments)}},r=function(a,b,c){r=Function.prototype.bind&&-1!=Function.prototype.bind.toString().indexOf("native code")?ba:da;return r.apply(null,arguments)},t=Date.now||function(){return+new Date},ea=function(a,b){function c(){}c.prototype=b.prototype;a.Na=b.prototype;a.prototype=new c;a.ab=function(a,c,f){for(var g=Array(arguments.length-2),k=2;k<arguments.length;k++)g[k-2]=arguments[k];return b.prototype[c].apply(a,g)}};var fa="undefined"!=typeof DOMTokenList,u=function(a,b){if(fa){var c=a.classList;0==c.contains(b)&&c.toggle(b)}else if(c=a.className){for(var c=c.split(/\s+/),d=!1,e=0;ec.indexOf(b))){for(var c=c.split(/\s+/),d=0;d<c.length;++d)c[d]==b&&c.splice(d–,1);a.className=c.join(" ")}};var ka=String.prototype.trim?function(a){return a.trim()}:function(a){return a.replace(/^[\s\xa0]+|[\s\xa0]+$/g,"")},la=function(a,b){return ab?1:0};var ma=function(a){ma[" "](a);return a};ma[" "]=function(){};var na=function(a,b){try{return ma(a[b]),!0}catch(c){}return!1};var y=function(a){try{return!!a&&null!=a.location.href&&na(a,"foo")}catch(b){return!1}};var oa=function(a){var b=window;b.google_image_requests||(b.google_image_requests=[]);var c=b.document.createElement("img");c.src=a;b.google_image_requests.push(c)};var pa=document;var qa=function(a){var b=window;b.addEventListener?b.addEventListener("load",a,!1):b.attachEvent&&b.attachEvent("onload",a)},z=function(a,b,c,d){c=r(d,c);a.addEventListener?a.addEventListener(b,c,!1):a.attachEvent&&a.attachEvent("on"+b,c)};var A=Array.prototype,ra=A.indexOf?function(a,b,c){return A.indexOf.call(a,b,c)}:function(a,b,c){c=null==c?0:0>c?Math.max(0,a.length+c):c;if(q(a))return q(b)&&1==b.length?a.indexOf(b,c):-1;for(;c<a.length;c++)if(c in a&&a[c]===b)return c;return-1};var sa="constructor hasOwnProperty isPrototypeOf propertyIsEnumerable toLocaleString toString valueOf".split(" "),ta=function(a,b){for(var c,d,e=1;e<arguments.length;e++){d=arguments[e];for(c in d)a[c]=d[c];for(var f=0;f<sa.length;f++)c=sa[f],Object.prototype.hasOwnProperty.call(d,c)&&(a[c]=d[c])}},B=function(a){var b=arguments.length;if(1==b&&"array"==p(arguments[0]))return B.apply(null,arguments[0]);for(var c={},d=0;dparseFloat(a))?String(b):a}(),za={},G=function(a){var b;if(!(b=za[a])){b=0;for(var c=ka(String(ya)).split("."),d=ka(String(a)).split("."),e=Math.max(c.length,d.length),f=0;0==b&&f<e;f++){var g=c[f]||"",k=d[f]||"",m=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g"),l=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g");do{var w=m.exec(g)||["","",""],x=l.exec(k)||["","",""];if(0==w[0].length&&0==x[0].length)break;b=la(0==w[1].length?0:parseInt(w[1],10),0==x[1].length?0:parseInt(x[1],10))||la(0==w[2].length,0==x[2].length)||la(w[2],x[2])}while(0==b)}b=za[a]=0<=b}return b},Aa=n.document,Ca=Aa&&D?xa()||("CSS1Compat"==Aa.compatMode?parseInt(ya,10):5):void 0;!E&&!D||D&&D&&9<=Ca||E&&G("1.9.1");var Da=D&&!G("9");var Ea=function(a){var b=document;return q(a)?b.getElementById(a):a},Fa={SCRIPT:1,STYLE:1,HEAD:1,IFRAME:1,OBJECT:1},Ga={IMG:" ",BR:"\n"},Ia=function(){var a=document.getElementById("feedback-closing-template");if(Da&&"innerText"in a)a=a.innerText.replace(/(\r\n|\r|\n)/g,"\n");else{var b=[];Ha(a,b,!0);a=b.join("")}a=a.replace(/ \xAD /g," ").replace(/\xAD/g,"");a=a.replace(/\u200B/g,"");Da||(a=a.replace(/ +/g," "));" "!=a&&(a=a.replace(/^\s*/,""));return a},Ha=function(a,b,c){if(!(a.nodeName in Fa))if(3==a.nodeType)c?b.push(String(a.nodeValue).replace(/(\r\n|\r|\n)/g,"")):b.push(a.nodeValue);else if(a.nodeName in Ga)b.push(Ga[a.nodeName]);else for(a=a.firstChild;a;)Ha(a,b,c),a=a.nextSibling};var Ka=function(a,b,c){var d="mouseenter_custom"==b,e=Ja(b);return function(f){f||(f=window.event);if(f.type==e){if("mouseenter_custom"==b||"mouseleave_custom"==b){var g;if(g=d?f.relatedTarget||f.fromElement:f.relatedTarget||f.toElement)for(var k=0;k<a.length;k++){var m;m=a[k];var l=g;if(m.contains&&1==l.nodeType)m=m==l||m.contains(l);else if("undefined"!=typeof m.compareDocumentPosition)m=m==l||Boolean(m.compareDocumentPosition(l)&16);else{for(;l&&m!=l;)l=l.parentNode;m=l==m}if(m)return}}c(f)}}},Ja=function(a){return"mouseenter_custom"==a?"mouseover":"mouseleave_custom"==a?"mouseout":a};var La=function(a){var b={};if(a&&a.key_value){a=a.key_value;for(var c=0;c<a.length;c++){var d=a[c];if("key"in d&&"value"in d){var e=d.value;b[d.key]=null==e?null:String(e)}}}return b};var Ma=function(a,b){var c=parseInt(a,10);return isNaN(c)?b:c};var Na=!!window.google_async_iframe_id,H=Na&&window.parent||window;var Oa=function(){var a=document.body,b;if(Na&&!y(H)){for(var c="."+pa.domain;2=a.Ua)};var Qa=function(a){a=String(a);if(/^\s*$/.test(a)?0:/^[\],:{}\s\u2028\u2029]*$/.test(a.replace(/\\["\\\/bfnrtu]/g,"@").replace(/"[^"\\\n\r\u2028\u2029\x00-\x08\x0a-\x1f]*"|true|false|null|-?\d+(?:\.\d*)?(?:[eE][+\-]?\d+)?/g,"]").replace(/(?:^|:|,)(?:[\s\u2028\u2029]*\[)+/g,"")))try{return eval("("+a+")")}catch(b){}throw Error("Invalid JSON string: "+a);},Ra=function(){this.K=void 0},Ta=function(a,b,c){switch(typeof b){case "string":Sa(b,c);break;case "number":c.push(isFinite(b)&&!isNaN(b)?b:"null");break;case "boolean":c.push(b);break;case "undefined":c.push("null");break;case "object":if(null==b){c.push("null");break}if("array"==p(b)){var d=b.length;c.push("[");for(var e="",f=0;fb?e+="000":256>b?e+="00":4096>b&&(e+="0");return Ua[a]=e+b.toString(16)}),’"’)};var Wa=function(){this.Y=this.Y;this.Ea=this.Ea};Wa.prototype.Y=!1;var J=function(a,b){this.type=a;this.currentTarget=this.target=b;this.defaultPrevented=this.t=!1;this.la=!0};J.prototype.preventDefault=function(){this.defaultPrevented=!0;this.la=!1};var Xa=!D||D&&9<=Ca,Ya=D&&!G("9");!F||G("528");E&&G("1.9b")||D&&G("8")||wa&&G("9.5")||F&&G("528");E&&!G("8")||D&&G("9");var K=function(a,b){J.call(this,a?a.type:"");this.relatedTarget=this.currentTarget=this.target=null;this.charCode=this.keyCode=this.button=this.screenY=this.screenX=this.clientY=this.clientX=this.offsetY=this.offsetX=0;this.metaKey=this.shiftKey=this.altKey=this.ctrlKey=!1;this.k=this.state=null;if(a){this.k=a;var c=this.type=a.type;this.target=a.target||a.srcElement;this.currentTarget=b;var d=a.relatedTarget;d?E&&(na(d,"nodeName")||(d=null)):"mouseover"==c?d=a.fromElement:"mouseout"==c&&(d=a.toElement);this.relatedTarget=d;Object.defineProperties?Object.defineProperties(this,{offsetX:{configurable:!0,enumerable:!0,get:this.Z,set:this.Ia},offsetY:{configurable:!0,enumerable:!0,get:this.$,set:this.Ja}}):(this.offsetX=this.Z(),this.offsetY=this.$());this.clientX=void 0!==a.clientX?a.clientX:a.pageX;this.clientY=void 0!==a.clientY?a.clientY:a.pageY;this.screenX=a.screenX||0;this.screenY=a.screenY||0;this.button=a.button;this.keyCode=a.keyCode||0;this.charCode=a.charCode||("keypress"==c?a.keyCode:0);this.ctrlKey=a.ctrlKey;this.altKey=a.altKey;this.shiftKey=a.shiftKey;this.metaKey=a.metaKey;this.state=a.state;a.defaultPrevented&&this.preventDefault()}};ea(K,J);h=K.prototype;h.preventDefault=function(){K.Na.preventDefault.call(this);var a=this.k;if(a.preventDefault)a.preventDefault();else if(a.returnValue=!1,Ya)try{if(a.ctrlKey||112=a.keyCode)a.keyCode=-1}catch(b){}};h.Z=function(){return F||void 0!==this.k.offsetX?this.k.offsetX:this.k.layerX};h.Ia=function(a){Object.defineProperties(this,{offsetX:{writable:!0,enumerable:!0,configurable:!0,value:a}})};h.$=function(){return F||void 0!==this.k.offsetY?this.k.offsetY:this.k.layerY};h.Ja=function(a){Object.defineProperties(this,{offsetY:{writable:!0,enumerable:!0,configurable:!0,value:a}})};var L="closure_listenable_"+(1E6*Math.random()|0),Za=0;var $a=function(a,b,c,d,e){this.p=a;this.J=null;this.src=b;this.type=c;this.F=!!d;this.G=e;this.key=++Za;this.u=this.D=!1},ab=function(a){a.u=!0;a.p=null;a.J=null;a.src=null;a.G=null};var M=function(a){this.src=a;this.g={};this.L=0};M.prototype.add=function(a,b,c,d,e){var f=a.toString();a=this.g[f];a||(a=this.g[f]=[],this.L++);var g=bb(a,b,d,e);-1<g?(b=a[g],c||(b.D=!1)):(b=new $a(b,this.src,f,!!d,e),b.D=c,a.push(b));return b};M.prototype.remove=function(a,b,c,d){a=a.toString();if(!(a in this.g))return!1;var e=this.g[a];b=bb(e,b,c,d);return-1<b?(ab(e[b]),A.splice.call(e,b,1),0==e.length&&(delete this.g[a],this.L–),!0):!1};var cb=function(a,b){var c=b.type;if(c in a.g){var d=a.g[c],e=ra(d,b),f;(f=0<=e)&&A.splice.call(d,e,1);f&&(ab(b),0==a.g[c].length&&(delete a.g[c],a.L–))}};M.prototype.P=function(a,b,c,d){a=this.g[a.toString()];var e=-1;a&&(e=bb(a,b,c,d));return-1<e?a[e]:null};var bb=function(a,b,c,d){for(var e=0;e<a.length;++e){var f=a[e];if(!f.u&&f.p==b&&f.F==!!c&&f.G==d)return e}return-1};var db="closure_lm_"+(1E6*Math.random()|0),eb={},fb=0,gb=function(a,b,c,d,e){if("array"==p(b))for(var f=0;f<b.length;f++)gb(a,b[f],c,d,e);else if(c=ib(c),a&&a[L])a.listen(b,c,d,e);else{if(!b)throw Error("Invalid event type");var f=!!d,g=N(a);g||(a[db]=g=new M(a));c=g.add(b,c,!1,d,e);c.J||(d=kb(),c.J=d,d.src=a,d.p=c,a.addEventListener?a.addEventListener(b.toString(),d,f):a.attachEvent(lb(b.toString()),d),fb++)}},kb=function(){var a=nb,b=Xa?function(c){return a.call(b.src,b.p,c)}:function(c){c=a.call(b.src,b.p,c);if(!c)return c};return b},ob=function(a,b,c,d,e){if("array"==p(b))for(var f=0;f<b.length;f++)ob(a,b[f],c,d,e);else c=ib(c),a&&a[L]?a.unlisten(b,c,d,e):a&&(a=N(a))&&(b=a.P(b,c,!!d,e))&&pb(b)},pb=function(a){if("number"!=typeof a&&a&&!a.u){var b=a.src;if(b&&b[L])cb(b.s,a);else{var c=a.type,d=a.J;b.removeEventListener?b.removeEventListener(c,d,a.F):b.detachEvent&&b.detachEvent(lb(c),d);fb–;(c=N(b))?(cb(c,a),0==c.L&&(c.src=null,b[db]=null)):ab(a)}}},lb=function(a){return a in eb?eb[a]:eb[a]="on"+a},rb=function(a,b,c,d){var e=!0;if(a=N(a))if(b=a.g[b.toString()])for(b=b.concat(),a=0;ae.keyCode||void 0!=e.returnValue)){t:{var f=!1;if(0==e.keyCode)try{e.keyCode=-1;break t}catch(g){f=!0}if(f||void 0==e.returnValue)e.returnValue=!0}e=[];for(f=c.currentTarget;f;f=f.parentNode)e.push(f);for(var f=a.type,k=e.length-1;!c.t&&0<=k;k–){c.currentTarget=e[k];var m=rb(e[k],f,!0,c),d=d&&m}for(k=0;!c.t&&k>>0),ib=function(a){if("function"==p(a))return a;a[sb]||(a[sb]=function(b){return a.handleEvent(b)});return a[sb]};var O=function(){Wa.call(this);this.s=new M(this);this.sa=this;this.fa=null};ea(O,Wa);O.prototype[L]=!0;h=O.prototype;h.addEventListener=function(a,b,c,d){gb(this,a,b,c,d)};h.removeEventListener=function(a,b,c,d){ob(this,a,b,c,d)};h.dispatchEvent=function(a){var b,c=this.fa;if(c)for(b=[];c;c=c.fa)b.push(c);var c=this.sa,d=a.type||a;if(q(a))a=new J(a,c);else if(a instanceof J)a.target=a.target||c;else{var e=a;a=new J(d,c);ta(a,e)}var e=!0,f;if(b)for(var g=b.length-1;!a.t&&0<=g;g–)f=a.currentTarget=b[g],e=P(f,d,!0,a)&&e;a.t||(f=a.currentTarget=c,e=P(f,d,!0,a)&&e,a.t||(e=P(f,d,!1,a)&&e));if(b)for(g=0;!a.t&&g<b.length;g++)f=a.currentTarget=b[g],e=P(f,d,!1,a)&&e;return e};h.listen=function(a,b,c,d){return this.s.add(String(a),b,!1,c,d)};h.unlisten=function(a,b,c,d){return this.s.remove(String(a),b,c,d)};var P=function(a,b,c,d){b=a.s.g[String(b)];if(!b)return!0;b=b.concat();for(var e=!0,f=0;f<b.length;++f){var g=b[f];if(g&&!g.u&&g.F==c){var k=g.p,m=g.G||g.src;g.D&&cb(a.s,g);e=!1!==k.call(m,d)&&e}}return e&&0!=d.la};O.prototype.P=function(a,b,c,d){return this.s.P(String(a),b,c,d)};var tb=function(a,b){O.call(this);this.H=a||1;this.B=b||n;this.N=r(this.Pa,this);this.Q=t()};ea(tb,O);h=tb.prototype;h.enabled=!1;h.h=null;h.Pa=function(){if(this.enabled){var a=t()-this.Q;0<a&&ak||k>l||(a.j||(a.j=new tb(1E3),gb(a.j,"tick",r(function(){var a="";l<=g&&0=l&&ub(this);l–},a))),a.j.dispatchEvent("tick"),0<=l&&a.j.start())}}};var T=function(a,b,c,d,e,f,g,k,m,l,w,x,I,Ba){var X=zb(["ddmc",I&1?"left":"right",I&2?"top":"bottom"].join(" ")),Y=X.style;Y[I&1?"left":"right"]=b+"px";Y[I&2?"bottom":"top"]=c+"px";this.q=X;this.Qa=zb("tip");this.Oa=e;this.qa=f;this.da=g;this.La=k;this.O=m;this.w=l;this.$a=w;this.Ya=x;this.A=null;this.aa=!1;b=new Q(this.w,this.O,Ba,this.La);c=document.getElementsByName("surveyOptions");for(e=0;ethis.q.offsetWidth-14&&(a.title=a.innerText);a=this.l;a.getElementsByTagName("span")[0].offsetWidth>this.q.offsetWidth-14&&(a.title=a.innerText)}};h.Da=function(){this.R();var a=this.Oa;null!=a&&a()};h.Ca=function(){if(Cb(this))this.ma();else{var a=this.qa;null!=a&&a()}};var Ab=function(a){var b=a.qa;null!=b&&b();Cb(a)&&R(a,!1)};h=T.prototype;h.Ga=function(){this.m&&u(this.m,"dropdown-item-hover");this.M();this.T()};h.S=function(){this.m&&v(this.m,"dropdown-item-hover")};h.ta=function(){this.l&&u(this.l,"dropdown-item-hover");this.S();this.T()};h.M=function(){this.l&&v(this.l,"dropdown-item-hover")};h.Wa=function(){this.n&&u(this.n,"dropdown-item-hover");this.M();this.S()};h.T=function(){this.n&&v(this.n,"dropdown-item-hover")};var Cb=function(a){return"none"!==a.q.style.display},Bb=function(a,b,c,d){oa(a.O+"&label="+b+(c?"&label_instance="+c:"")+(d?"&cbt="+a.w:""))},S=function(a,b,c,d){d=Ka([a],b,r(d,c));z(a,Ja(b),c,d)},zb=function(a){var b=document.createElement("div");b.className=a;return b};var V=function(a,b,c,d,e,f,g,k,m,l,w,x,I,Ba){this.creativeConversionUrl=e;this.wa=f;this.Za=g;this.Xa=k;this.va=document.getElementById("cb-x");e=r(this.Aa,this);f=r(this.ea,this);g=r(this.ba,this);k=r(this.na,this);var X=this.creativeConversionUrl,Y=this.wa,Eb=this.Za,Fb=this.Xa,jb=document.getElementById("ddc");a&&jb&&(l=l?1:0,w&&(l|=2),new T(a,0,20,jb,e,f,g,k,X,Y,Eb,Fb,l,I));this.oa=document.getElementById("pbc");this.i=a;this.v=b;this.V=c;this.W=d;if(this.o=Ba)this.o.registerWidget(this,0),this.o.registerWidget(new U(this.v),1);"undefined"!=typeof SVGElement&&"undefined"!=typeof document.createElementNS&&x&&(this.i.style.backgroundImage="none",this.va.appendChild(Db(m)))},Gb,Db=function(a){var b=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","svg"),c=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","path"),d=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","path"),e=1.15/Math.sqrt(2),f=.2*a,e="M"+(f+e+1)+","+f+"L"+(a/2+1)+","+(a/2-e)+"L"+(a-f-e+1)+","+f+"L"+(a-f+1)+","+(f+e)+"L"+(a/2+e+1)+","+a/2+"L"+(a-f+1)+","+(a-f-e)+"L"+(a-f-e+1)+","+(a-f)+"L"+(a/2+1)+","+(a/2+e)+"L"+(f+e+1)+","+(a-f)+"L"+(f+1)+","+(a-f-e)+"L"+(a/2-e+1)+","+a/2+"L"+(f+1)+","+(f+e)+"Z",f="M0,0L1,0L1,"+a+"L0,"+a+"Z";b.setAttribute("class","cb-x-svg");b.setAttribute("width",a+1);b.setAttribute("height",a);b.appendChild(c);b.appendChild(d);c.setAttribute("d",e);c.setAttribute("class","cb-x-svg-path");d.setAttribute("d",f);d.setAttribute("class","cb-x-svg-s-path");return b},W=function(a){a&&(a.style.display="block")},Z=function(a){a&&(a.style.display="none")};h=V.prototype;h.Aa=function(){null!==this.i&&u(this.i,"cbc-hover")};h.ea=function(){null!==this.i&&v(this.i,"cbc-hover")};h.ba=function(){this.ea();this.o?this.o.showOnly(1):(Z(this.i),Z(this.V),Z(this.W),Z(this.oa),W(this.v))};h.na=function(){this.o?this.o.resetAll():(W(this.i),W(this.V),W(this.W),W(this.oa),Z(this.v))};h.show=function(){W(this.i)};h.hide=function(){Z(this.i)};h.reset=function(){this.show()};var U=function(a){this.v=a};U.prototype.show=function(){W(this.v)};U.prototype.hide=function(){Z(this.v)};U.prototype.reset=function(){this.hide()};V.prototype.show=V.prototype.show;V.prototype.hide=V.prototype.hide;V.prototype.reset=V.prototype.reset;U.prototype.show=U.prototype.show;U.prototype.hide=U.prototype.hide;U.prototype.reset=U.prototype.reset;aa("cbb",function(a,b,c,d){qa(function(){Gb=new V(document.getElementById("cbc"),document.getElementById("cbtf"),a,document.getElementById("abgc"),"http://googleads.g.doubleclick.net/pagead/conversion/?ai\x3dCBamY70ToVKamDsHSuASywIG4DNqs-NsHsvWWkZkBs-ChhjQQASDgo4QeYOWCgIC8DqABntifxQPIAQGpApY4Lvp1SlE-4AIAqAMByAObBKoEmANP0BdijMkjwcextxGeIfnwtH9XD2Qo4MOVYZ2dDsUMzfgzYxHGJ7XddefnKYCUIrgx3Xmg_SjyVZgRoiS9SvBRvfbqEoU3xbNZ7zR9X8Rql-hx2NzvwqYeAk-e1WPzsU0EI5yfCKdVkrmbQda0gdxT-XWe-r-hzCwz8ItyYiLeE7K05p0NpeYeGg7Oa2lujXu_AJSKYebRVg-5qr6k6TpXKdq_-auDmd2OSugGkUroc_MLMvhjNHBZM6eWV_dZJoMmcziwn_G0orc6az03EArNFyUapMiPDaF00l8xkKlQ1qVSKMag5WpD5QF6EISet3Tpk157iv8D-5dEtJiSxlfw1V4CzcuPrGyCwqXrBJfQVuAqrYPhagee6ETznoLhfFKeO5mMrdV4bBLUAWkm1fMuw63I7jW1tkXlohVfbdnZbdE47EVoZRIF8IzBYBmp7GtUSuj66rdEClXz7QPN1j3uZ0b9OwpSYH8PV00MySsfR1S8E-LrxDwccPD-KAnwTUxYh-19y9PEQ_Uu1gy2cXgvGZw_LMwWyKXgBAGIBgGAB8qn4DrYBwE\x26sigh\x3dE0t-iabGLEk","E4X7-Hu5uNkIsvWWkZkBEKqLxIkBGJLQwTsiH2hkZmNsaWZlLmNvbS9DbGljazJQcm90ZWN0X1BsdXMyCAgFExiM-QQUQhdjYS1wdWItMDMyNzg5MzU0MTQxMjAwMEgGWAE","https://www.google.com/ads/preferences/whythisad&quot;,"",15,b,c,d,"{\x22key_value\x22:[]}",window.adSlot)})});aa("cbbha",function(){Gb.ba()});aa("cbbsa",function(){Gb.na()});})();cbb(document.getElementById(‘ad_unit’),false,false,false);
// ]]>// <![CDATA[
(function(){var d=function(a,b,c){return a.call.apply(a.bind,arguments)},e=function(a,b,c){if(!a)throw Error();if(2

Shot in Kolhapur, anti-toll tax campaigner Govind Pansare dies

A file photo of CPI leader Govind Pansare at a protest rally against the Maharashtra government’s SEZ land policy at Azad Maidan. (HT photo)


A post-mortem examination was conducted on Saturday on the body of veteran communist leader Govind Pansare, who died here late last night after he was airlifted to the city from Kolhapur for treatment.

 A post-mortem examination was conducted on Saturday on the body ofveteran communist leader Govind Pansare, who died here late last night after he was airlifted to the city fromKolhapur for treatment.

Pansare, who was shot at four days ago, had been flown to Mumbai last evening and admitted to the Breach Candyhospital in the city where he succumbed during treatment after he developed bleeding in the lungs.
Dr T P Lahane, Dean of the stategovernment run J J Hospital said the post-mortem procedure was complete and the report was awaited.

Today, the mortal remains of Pansare will be taken to Kolhapur around 10.30 AM for last rites, he said. The government had arranged for an air ambulance with two doctors from Nanavati Hospital and necessary medication, to transfer Pansare to Breach Candy.

The 82-year-old, who was in the forefront of the anti-road toll agitation, and his wife Uma were shot by unidentified persons near their house in Kolhapur on Monday when they were returning from their morning walk. The CPI leader had received three gunshot injuries in his neck, armpit and on the right leg near the knee. Police are preparing sketches of the suspects on the basis of information provided by Uma, who is recovering and is now able to speak.

State Congress president Manikrao Thakre, while condoling the death of Pansare said the working class and deprived sections of the society have lost a leader. Pansare was a socio-political leader and a leading light of the progressive movement. “When reports came that he was responding to treatment, everyone had hopes that the fighter he is, will come out victorious from the present situation. We all are shocked at his demise,” he said. Pansare had dedicated his entire life to the struggle of others, Thakre said and described him as a multi-faceted personality and an ideologue.

Five days after he was shot at in Kolhapur, senior Communist Party of India (CPI) leader and rationalist Govind Pansare died in Mumbai late on Friday. The 82-year-old anti-toll activist was airlifted to Mumbai on Friday morning and was admitted to Breach Candy hospital for further treatment.

Dr TP Lahane, dean of JJ Hospital, Byculla, who was closely monitoring Pansare’s condition, confirmed his death. “There was bleeding in the lungs which caused his death,” said Lahane. “His body will be shifted to JJ Hospital for an autopsy.”

Pansare, whose body will be flown to Kolhapur for the last rites on Saturday, was accompanied to Mumbai by his daughter-in-law Medha and a doctor.

Pansare and his wife were shot at while they were returning from a morning walk on Monday. The attack was eerily similar to the shooting of rationalist Narendra Dabholkar.

Pansare’s death comes as a setback to the BJP-led state government, which had criticised the Congress-NCP government over the death of Dabholkar.

CM Devendra Fadnavis visited the hospital late on Friday. “Maharashtra has lost a progressive leader. The state will always remember his contribution for giving justice to the poor and depressed classes,” he tweeted.

Pansare was known for his advocacy for rights of people from the lower most strata of society. Born on November 26, 1933 in Kolhar in Ahmednagar district, Pansare’s family lost its farm to moneylenders.

“Since childhood, he was uncomfortable with the present social system. After being the member of CPI, fighting for the rights of small time workers had become part of his life,” said Ajit Abhyankar, CPI(M) general secretary.

Last among the five children, Pansare shifted to Kolhapur for higher studies. At Rajaram College in Kolhapur, Pansare completed his graduation, which was followed by a law degree. During his college days, Pansare participated in several movements which included the Goa freedom struggle.

Despite being a part of the CPI, Pansare had spoken against some of the practices the party followed, often complaining that the communist moment could not succeed in becoming mainstream in the society.

He wrote 21 book, most them were commentaries on the wrong practices in the society. His book “who was Shivaji”, a commentary on how fundamentalists misused the image of Shivaji against Muslims, drew strong opposition.

Around a fortnight ago, Pansare was addressing students at the Shivaji University when he faced protests from a few students after he spoke against the glorification of Nathuram Godse by certain quarters in the society.

A week ago, he was speaking at a programme on the 26/11 attacks when he made certain references about the late ATS chief Hemant Karkare’s death. According to sources, he received threats from fringe elements for these references.

also read

Sponsored

// <![CDATA[
(function(){var h,n=this,aa=function(a,b){var c=a.split("."),d=n;c[0]in d||!d.execScript||d.execScript("var "+c[0]);for(var e;c.length&&(e=c.shift());)c.length||void 0===b?d=d[e]?d[e]:d[e]={}:d[e]=b},p=function(a){var b=typeof a;if("object"==b)if(a){if(a instanceof Array)return"array";if(a instanceof Object)return b;var c=Object.prototype.toString.call(a);if("[object Window]"==c)return"object";if("[object Array]"==c||"number"==typeof a.length&&"undefined"!=typeof a.splice&&"undefined"!=typeof a.propertyIsEnumerable&&!a.propertyIsEnumerable("splice"))return"array";if("[object Function]"==c||"undefined"!=typeof a.call&&"undefined"!=typeof a.propertyIsEnumerable&&!a.propertyIsEnumerable("call"))return"function"}else return"null";else if("function"==b&&"undefined"==typeof a.call)return"object";return b},q=function(a){return"string"==typeof a},ba=function(a,b,c){return a.call.apply(a.bind,arguments)},da=function(a,b,c){if(!a)throw Error();if(2<arguments.length){var d=Array.prototype.slice.call(arguments,2);return function(){var c=Array.prototype.slice.call(arguments);Array.prototype.unshift.apply(c,d);return a.apply(b,c)}}return function(){return a.apply(b,arguments)}},r=function(a,b,c){r=Function.prototype.bind&&-1!=Function.prototype.bind.toString().indexOf("native code")?ba:da;return r.apply(null,arguments)},t=Date.now||function(){return+new Date},ea=function(a,b){function c(){}c.prototype=b.prototype;a.Na=b.prototype;a.prototype=new c;a.ab=function(a,c,f){for(var g=Array(arguments.length-2),k=2;k<arguments.length;k++)g[k-2]=arguments[k];return b.prototype[c].apply(a,g)}};var fa="undefined"!=typeof DOMTokenList,u=function(a,b){if(fa){var c=a.classList;0==c.contains(b)&&c.toggle(b)}else if(c=a.className){for(var c=c.split(/\s+/),d=!1,e=0;ec.indexOf(b))){for(var c=c.split(/\s+/),d=0;d<c.length;++d)c[d]==b&&c.splice(d–,1);a.className=c.join(" ")}};var ka=String.prototype.trim?function(a){return a.trim()}:function(a){return a.replace(/^[\s\xa0]+|[\s\xa0]+$/g,"")},la=function(a,b){return ab?1:0};var ma=function(a){ma[" "](a);return a};ma[" "]=function(){};var na=function(a,b){try{return ma(a[b]),!0}catch(c){}return!1};var y=function(a){try{return!!a&&null!=a.location.href&&na(a,"foo")}catch(b){return!1}};var oa=function(a){var b=window;b.google_image_requests||(b.google_image_requests=[]);var c=b.document.createElement("img");c.src=a;b.google_image_requests.push(c)};var pa=document;var qa=function(a){var b=window;b.addEventListener?b.addEventListener("load",a,!1):b.attachEvent&&b.attachEvent("onload",a)},z=function(a,b,c,d){c=r(d,c);a.addEventListener?a.addEventListener(b,c,!1):a.attachEvent&&a.attachEvent("on"+b,c)};var A=Array.prototype,ra=A.indexOf?function(a,b,c){return A.indexOf.call(a,b,c)}:function(a,b,c){c=null==c?0:0>c?Math.max(0,a.length+c):c;if(q(a))return q(b)&&1==b.length?a.indexOf(b,c):-1;for(;c<a.length;c++)if(c in a&&a[c]===b)return c;return-1};var sa="constructor hasOwnProperty isPrototypeOf propertyIsEnumerable toLocaleString toString valueOf".split(" "),ta=function(a,b){for(var c,d,e=1;e<arguments.length;e++){d=arguments[e];for(c in d)a[c]=d[c];for(var f=0;f<sa.length;f++)c=sa[f],Object.prototype.hasOwnProperty.call(d,c)&&(a[c]=d[c])}},B=function(a){var b=arguments.length;if(1==b&&"array"==p(arguments[0]))return B.apply(null,arguments[0]);for(var c={},d=0;dparseFloat(a))?String(b):a}(),za={},G=function(a){var b;if(!(b=za[a])){b=0;for(var c=ka(String(ya)).split("."),d=ka(String(a)).split("."),e=Math.max(c.length,d.length),f=0;0==b&&f<e;f++){var g=c[f]||"",k=d[f]||"",m=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g"),l=RegExp("(\\d*)(\\D*)","g");do{var w=m.exec(g)||["","",""],x=l.exec(k)||["","",""];if(0==w[0].length&&0==x[0].length)break;b=la(0==w[1].length?0:parseInt(w[1],10),0==x[1].length?0:parseInt(x[1],10))||la(0==w[2].length,0==x[2].length)||la(w[2],x[2])}while(0==b)}b=za[a]=0<=b}return b},Aa=n.document,Ca=Aa&&D?xa()||("CSS1Compat"==Aa.compatMode?parseInt(ya,10):5):void 0;!E&&!D||D&&D&&9<=Ca||E&&G("1.9.1");var Da=D&&!G("9");var Ea=function(a){var b=document;return q(a)?b.getElementById(a):a},Fa={SCRIPT:1,STYLE:1,HEAD:1,IFRAME:1,OBJECT:1},Ga={IMG:" ",BR:"\n"},Ia=function(){var a=document.getElementById("feedback-closing-template");if(Da&&"innerText"in a)a=a.innerText.replace(/(\r\n|\r|\n)/g,"\n");else{var b=[];Ha(a,b,!0);a=b.join("")}a=a.replace(/ \xAD /g," ").replace(/\xAD/g,"");a=a.replace(/\u200B/g,"");Da||(a=a.replace(/ +/g," "));" "!=a&&(a=a.replace(/^\s*/,""));return a},Ha=function(a,b,c){if(!(a.nodeName in Fa))if(3==a.nodeType)c?b.push(String(a.nodeValue).replace(/(\r\n|\r|\n)/g,"")):b.push(a.nodeValue);else if(a.nodeName in Ga)b.push(Ga[a.nodeName]);else for(a=a.firstChild;a;)Ha(a,b,c),a=a.nextSibling};var Ka=function(a,b,c){var d="mouseenter_custom"==b,e=Ja(b);return function(f){f||(f=window.event);if(f.type==e){if("mouseenter_custom"==b||"mouseleave_custom"==b){var g;if(g=d?f.relatedTarget||f.fromElement:f.relatedTarget||f.toElement)for(var k=0;k<a.length;k++){var m;m=a[k];var l=g;if(m.contains&&1==l.nodeType)m=m==l||m.contains(l);else if("undefined"!=typeof m.compareDocumentPosition)m=m==l||Boolean(m.compareDocumentPosition(l)&16);else{for(;l&&m!=l;)l=l.parentNode;m=l==m}if(m)return}}c(f)}}},Ja=function(a){return"mouseenter_custom"==a?"mouseover":"mouseleave_custom"==a?"mouseout":a};var La=function(a){var b={};if(a&&a.key_value){a=a.key_value;for(var c=0;c<a.length;c++){var d=a[c];if("key"in d&&"value"in d){var e=d.value;b[d.key]=null==e?null:String(e)}}}return b};var Ma=function(a,b){var c=parseInt(a,10);return isNaN(c)?b:c};var Na=!!window.google_async_iframe_id,H=Na&&window.parent||window;var Oa=function(){var a=document.body,b;if(Na&&!y(H)){for(var c="."+pa.domain;2=a.Ua)};var Qa=function(a){a=String(a);if(/^\s*$/.test(a)?0:/^[\],:{}\s\u2028\u2029]*$/.test(a.replace(/\\["\\\/bfnrtu]/g,"@").replace(/"[^"\\\n\r\u2028\u2029\x00-\x08\x0a-\x1f]*"|true|false|null|-?\d+(?:\.\d*)?(?:[eE][+\-]?\d+)?/g,"]").replace(/(?:^|:|,)(?:[\s\u2028\u2029]*\[)+/g,"")))try{return eval("("+a+")")}catch(b){}throw Error("Invalid JSON string: "+a);},Ra=function(){this.K=void 0},Ta=function(a,b,c){switch(typeof b){case "string":Sa(b,c);break;case "number":c.push(isFinite(b)&&!isNaN(b)?b:"null");break;case "boolean":c.push(b);break;case "undefined":c.push("null");break;case "object":if(null==b){c.push("null");break}if("array"==p(b)){var d=b.length;c.push("[");for(var e="",f=0;fb?e+="000":256>b?e+="00":4096>b&&(e+="0");return Ua[a]=e+b.toString(16)}),’"’)};var Wa=function(){this.Y=this.Y;this.Ea=this.Ea};Wa.prototype.Y=!1;var J=function(a,b){this.type=a;this.currentTarget=this.target=b;this.defaultPrevented=this.t=!1;this.la=!0};J.prototype.preventDefault=function(){this.defaultPrevented=!0;this.la=!1};var Xa=!D||D&&9<=Ca,Ya=D&&!G("9");!F||G("528");E&&G("1.9b")||D&&G("8")||wa&&G("9.5")||F&&G("528");E&&!G("8")||D&&G("9");var K=function(a,b){J.call(this,a?a.type:"");this.relatedTarget=this.currentTarget=this.target=null;this.charCode=this.keyCode=this.button=this.screenY=this.screenX=this.clientY=this.clientX=this.offsetY=this.offsetX=0;this.metaKey=this.shiftKey=this.altKey=this.ctrlKey=!1;this.k=this.state=null;if(a){this.k=a;var c=this.type=a.type;this.target=a.target||a.srcElement;this.currentTarget=b;var d=a.relatedTarget;d?E&&(na(d,"nodeName")||(d=null)):"mouseover"==c?d=a.fromElement:"mouseout"==c&&(d=a.toElement);this.relatedTarget=d;Object.defineProperties?Object.defineProperties(this,{offsetX:{configurable:!0,enumerable:!0,get:this.Z,set:this.Ia},offsetY:{configurable:!0,enumerable:!0,get:this.$,set:this.Ja}}):(this.offsetX=this.Z(),this.offsetY=this.$());this.clientX=void 0!==a.clientX?a.clientX:a.pageX;this.clientY=void 0!==a.clientY?a.clientY:a.pageY;this.screenX=a.screenX||0;this.screenY=a.screenY||0;this.button=a.button;this.keyCode=a.keyCode||0;this.charCode=a.charCode||("keypress"==c?a.keyCode:0);this.ctrlKey=a.ctrlKey;this.altKey=a.altKey;this.shiftKey=a.shiftKey;this.metaKey=a.metaKey;this.state=a.state;a.defaultPrevented&&this.preventDefault()}};ea(K,J);h=K.prototype;h.preventDefault=function(){K.Na.preventDefault.call(this);var a=this.k;if(a.preventDefault)a.preventDefault();else if(a.returnValue=!1,Ya)try{if(a.ctrlKey||112=a.keyCode)a.keyCode=-1}catch(b){}};h.Z=function(){return F||void 0!==this.k.offsetX?this.k.offsetX:this.k.layerX};h.Ia=function(a){Object.defineProperties(this,{offsetX:{writable:!0,enumerable:!0,configurable:!0,value:a}})};h.$=function(){return F||void 0!==this.k.offsetY?this.k.offsetY:this.k.layerY};h.Ja=function(a){Object.defineProperties(this,{offsetY:{writable:!0,enumerable:!0,configurable:!0,value:a}})};var L="closure_listenable_"+(1E6*Math.random()|0),Za=0;var $a=function(a,b,c,d,e){this.p=a;this.J=null;this.src=b;this.type=c;this.F=!!d;this.G=e;this.key=++Za;this.u=this.D=!1},ab=function(a){a.u=!0;a.p=null;a.J=null;a.src=null;a.G=null};var M=function(a){this.src=a;this.g={};this.L=0};M.prototype.add=function(a,b,c,d,e){var f=a.toString();a=this.g[f];a||(a=this.g[f]=[],this.L++);var g=bb(a,b,d,e);-1<g?(b=a[g],c||(b.D=!1)):(b=new $a(b,this.src,f,!!d,e),b.D=c,a.push(b));return b};M.prototype.remove=function(a,b,c,d){a=a.toString();if(!(a in this.g))return!1;var e=this.g[a];b=bb(e,b,c,d);return-1<b?(ab(e[b]),A.splice.call(e,b,1),0==e.length&&(delete this.g[a],this.L–),!0):!1};var cb=function(a,b){var c=b.type;if(c in a.g){var d=a.g[c],e=ra(d,b),f;(f=0<=e)&&A.splice.call(d,e,1);f&&(ab(b),0==a.g[c].length&&(delete a.g[c],a.L–))}};M.prototype.P=function(a,b,c,d){a=this.g[a.toString()];var e=-1;a&&(e=bb(a,b,c,d));return-1<e?a[e]:null};var bb=function(a,b,c,d){for(var e=0;e<a.length;++e){var f=a[e];if(!f.u&&f.p==b&&f.F==!!c&&f.G==d)return e}return-1};var db="closure_lm_"+(1E6*Math.random()|0),eb={},fb=0,gb=function(a,b,c,d,e){if("array"==p(b))for(var f=0;f<b.length;f++)gb(a,b[f],c,d,e);else if(c=ib(c),a&&a[L])a.listen(b,c,d,e);else{if(!b)throw Error("Invalid event type");var f=!!d,g=N(a);g||(a[db]=g=new M(a));c=g.add(b,c,!1,d,e);c.J||(d=kb(),c.J=d,d.src=a,d.p=c,a.addEventListener?a.addEventListener(b.toString(),d,f):a.attachEvent(lb(b.toString()),d),fb++)}},kb=function(){var a=nb,b=Xa?function(c){return a.call(b.src,b.p,c)}:function(c){c=a.call(b.src,b.p,c);if(!c)return c};return b},ob=function(a,b,c,d,e){if("array"==p(b))for(var f=0;f<b.length;f++)ob(a,b[f],c,d,e);else c=ib(c),a&&a[L]?a.unlisten(b,c,d,e):a&&(a=N(a))&&(b=a.P(b,c,!!d,e))&&pb(b)},pb=function(a){if("number"!=typeof a&&a&&!a.u){var b=a.src;if(b&&b[L])cb(b.s,a);else{var c=a.type,d=a.J;b.removeEventListener?b.removeEventListener(c,d,a.F):b.detachEvent&&b.detachEvent(lb(c),d);fb–;(c=N(b))?(cb(c,a),0==c.L&&(c.src=null,b[db]=null)):ab(a)}}},lb=function(a){return a in eb?eb[a]:eb[a]="on"+a},rb=function(a,b,c,d){var e=!0;if(a=N(a))if(b=a.g[b.toString()])for(b=b.concat(),a=0;ae.keyCode||void 0!=e.returnValue)){t:{var f=!1;if(0==e.keyCode)try{e.keyCode=-1;break t}catch(g){f=!0}if(f||void 0==e.returnValue)e.returnValue=!0}e=[];for(f=c.currentTarget;f;f=f.parentNode)e.push(f);for(var f=a.type,k=e.length-1;!c.t&&0<=k;k–){c.currentTarget=e[k];var m=rb(e[k],f,!0,c),d=d&&m}for(k=0;!c.t&&k>>0),ib=function(a){if("function"==p(a))return a;a[sb]||(a[sb]=function(b){return a.handleEvent(b)});return a[sb]};var O=function(){Wa.call(this);this.s=new M(this);this.sa=this;this.fa=null};ea(O,Wa);O.prototype[L]=!0;h=O.prototype;h.addEventListener=function(a,b,c,d){gb(this,a,b,c,d)};h.removeEventListener=function(a,b,c,d){ob(this,a,b,c,d)};h.dispatchEvent=function(a){var b,c=this.fa;if(c)for(b=[];c;c=c.fa)b.push(c);var c=this.sa,d=a.type||a;if(q(a))a=new J(a,c);else if(a instanceof J)a.target=a.target||c;else{var e=a;a=new J(d,c);ta(a,e)}var e=!0,f;if(b)for(var g=b.length-1;!a.t&&0<=g;g–)f=a.currentTarget=b[g],e=P(f,d,!0,a)&&e;a.t||(f=a.currentTarget=c,e=P(f,d,!0,a)&&e,a.t||(e=P(f,d,!1,a)&&e));if(b)for(g=0;!a.t&&g<b.length;g++)f=a.currentTarget=b[g],e=P(f,d,!1,a)&&e;return e};h.listen=function(a,b,c,d){return this.s.add(String(a),b,!1,c,d)};h.unlisten=function(a,b,c,d){return this.s.remove(String(a),b,c,d)};var P=function(a,b,c,d){b=a.s.g[String(b)];if(!b)return!0;b=b.concat();for(var e=!0,f=0;f<b.length;++f){var g=b[f];if(g&&!g.u&&g.F==c){var k=g.p,m=g.G||g.src;g.D&&cb(a.s,g);e=!1!==k.call(m,d)&&e}}return e&&0!=d.la};O.prototype.P=function(a,b,c,d){return this.s.P(String(a),b,c,d)};var tb=function(a,b){O.call(this);this.H=a||1;this.B=b||n;this.N=r(this.Pa,this);this.Q=t()};ea(tb,O);h=tb.prototype;h.enabled=!1;h.h=null;h.Pa=function(){if(this.enabled){var a=t()-this.Q;0<a&&ak||k>l||(a.j||(a.j=new tb(1E3),gb(a.j,"tick",r(function(){var a="";l<=g&&0=l&&ub(this);l–},a))),a.j.dispatchEvent("tick"),0<=l&&a.j.start())}}};var T=function(a,b,c,d,e,f,g,k,m,l,w,x,I,Ba){var X=zb(["ddmc",I&1?"left":"right",I&2?"top":"bottom"].join(" ")),Y=X.style;Y[I&1?"left":"right"]=b+"px";Y[I&2?"bottom":"top"]=c+"px";this.q=X;this.Qa=zb("tip");this.Oa=e;this.qa=f;this.da=g;this.La=k;this.O=m;this.w=l;this.$a=w;this.Ya=x;this.A=null;this.aa=!1;b=new Q(this.w,this.O,Ba,this.La);c=document.getElementsByName("surveyOptions");for(e=0;ethis.q.offsetWidth-14&&(a.title=a.innerText);a=this.l;a.getElementsByTagName("span")[0].offsetWidth>this.q.offsetWidth-14&&(a.title=a.innerText)}};h.Da=function(){this.R();var a=this.Oa;null!=a&&a()};h.Ca=function(){if(Cb(this))this.ma();else{var a=this.qa;null!=a&&a()}};var Ab=function(a){var b=a.qa;null!=b&&b();Cb(a)&&R(a,!1)};h=T.prototype;h.Ga=function(){this.m&&u(this.m,"dropdown-item-hover");this.M();this.T()};h.S=function(){this.m&&v(this.m,"dropdown-item-hover")};h.ta=function(){this.l&&u(this.l,"dropdown-item-hover");this.S();this.T()};h.M=function(){this.l&&v(this.l,"dropdown-item-hover")};h.Wa=function(){this.n&&u(this.n,"dropdown-item-hover");this.M();this.S()};h.T=function(){this.n&&v(this.n,"dropdown-item-hover")};var Cb=function(a){return"none"!==a.q.style.display},Bb=function(a,b,c,d){oa(a.O+"&label="+b+(c?"&label_instance="+c:"")+(d?"&cbt="+a.w:""))},S=function(a,b,c,d){d=Ka([a],b,r(d,c));z(a,Ja(b),c,d)},zb=function(a){var b=document.createElement("div");b.className=a;return b};var V=function(a,b,c,d,e,f,g,k,m,l,w,x,I,Ba){this.creativeConversionUrl=e;this.wa=f;this.Za=g;this.Xa=k;this.va=document.getElementById("cb-x");e=r(this.Aa,this);f=r(this.ea,this);g=r(this.ba,this);k=r(this.na,this);var X=this.creativeConversionUrl,Y=this.wa,Eb=this.Za,Fb=this.Xa,jb=document.getElementById("ddc");a&&jb&&(l=l?1:0,w&&(l|=2),new T(a,0,20,jb,e,f,g,k,X,Y,Eb,Fb,l,I));this.oa=document.getElementById("pbc");this.i=a;this.v=b;this.V=c;this.W=d;if(this.o=Ba)this.o.registerWidget(this,0),this.o.registerWidget(new U(this.v),1);"undefined"!=typeof SVGElement&&"undefined"!=typeof document.createElementNS&&x&&(this.i.style.backgroundImage="none",this.va.appendChild(Db(m)))},Gb,Db=function(a){var b=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","svg"),c=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","path"),d=document.createElementNS("//www.w3.org/2000/svg","path"),e=1.15/Math.sqrt(2),f=.2*a,e="M"+(f+e+1)+","+f+"L"+(a/2+1)+","+(a/2-e)+"L"+(a-f-e+1)+","+f+"L"+(a-f+1)+","+(f+e)+"L"+(a/2+e+1)+","+a/2+"L"+(a-f+1)+","+(a-f-e)+"L"+(a-f-e+1)+","+(a-f)+"L"+(a/2+1)+","+(a/2+e)+"L"+(f+e+1)+","+(a-f)+"L"+(f+1)+","+(a-f-e)+"L"+(a/2-e+1)+","+a/2+"L"+(f+1)+","+(f+e)+"Z",f="M0,0L1,0L1,"+a+"L0,"+a+"Z";b.setAttribute("class","cb-x-svg");b.setAttribute("width",a+1);b.setAttribute("height",a);b.appendChild(c);b.appendChild(d);c.setAttribute("d",e);c.setAttribute("class","cb-x-svg-path");d.setAttribute("d",f);d.setAttribute("class","cb-x-svg-s-path");return b},W=function(a){a&&(a.style.display="block")},Z=function(a){a&&(a.style.display="none")};h=V.prototype;h.Aa=function(){null!==this.i&&u(this.i,"cbc-hover")};h.ea=function(){null!==this.i&&v(this.i,"cbc-hover")};h.ba=function(){this.ea();this.o?this.o.showOnly(1):(Z(this.i),Z(this.V),Z(this.W),Z(this.oa),W(this.v))};h.na=function(){this.o?this.o.resetAll():(W(this.i),W(this.V),W(this.W),W(this.oa),Z(this.v))};h.show=function(){W(this.i)};h.hide=function(){Z(this.i)};h.reset=function(){this.show()};var U=function(a){this.v=a};U.prototype.show=function(){W(this.v)};U.prototype.hide=function(){Z(this.v)};U.prototype.reset=function(){this.hide()};V.prototype.show=V.prototype.show;V.prototype.hide=V.prototype.hide;V.prototype.reset=V.prototype.reset;U.prototype.show=U.prototype.show;U.prototype.hide=U.prototype.hide;U.prototype.reset=U.prototype.reset;aa("cbb",function(a,b,c,d){qa(function(){Gb=new V(document.getElementById("cbc"),document.getElementById("cbtf"),a,document.getElementById("abgc"),"
http://googleads.g.doubleclick.net/pagead/conversion/?ai\x3dCBamY70ToVKamDsHSuASywIG4DNqs-NsHsvWWkZkBs-ChhjQQASDgo4QeYOWCgIC8DqABntifxQPIAQGpApY4Lvp1SlE-4AIAqAMByAObBKoEmANP0BdijMkjwcextxGeIfnwtH9XD2Qo4MOVYZ2dDsUMzfgzYxHGJ7XddefnKYCUIrgx3Xmg_SjyVZgRoiS9SvBRvfbqEoU3xbNZ7zR9X8Rql-hx2NzvwqYeAk-e1WPzsU0EI5yfCKdVkrmbQda0gdxT-XWe-r-hzCwz8ItyYiLeE7K05p0NpeYeGg7Oa2lujXu_AJSKYebRVg-5qr6k6TpXKdq_-auDmd2OSugGkUroc_MLMvhjNHBZM6eWV_dZJoMmcziwn_G0orc6az03EArNFyUapMiPDaF00l8xkKlQ1qVSKMag5WpD5QF6EISet3Tpk157iv8D-5dEtJiSxlfw1V4CzcuPrGyCwqXrBJfQVuAqrYPhagee6ETznoLhfFKeO5mMrdV4bBLUAWkm1fMuw63I7jW1tkXlohVfbdnZbdE47EVoZRIF8IzBYBmp7GtUSuj66rdEClXz7QPN1j3uZ0b9OwpSYH8PV00MySsfR1S8E-LrxDwccPD-KAnwTUxYh-19y9PEQ_Uu1gy2cXgvGZw_LMwWyKXgBAGIBgGAB8qn4DrYBwE\x26sigh\x3dE0t-iabGLEk","E4X7-Hu5uNkIsvWWkZkBEKqLxIkBGJLQwTsiH2hkZmNsaWZlLmNvbS9DbGljazJQcm90ZWN0X1BsdXMyCAgFExiM-QQUQhdjYS1wdWItMDMyNzg5MzU0MTQxMjAwMEgGWAE","https://www.google.com/ads/preferences/whythisad&quot;,"",15,b,c,d,"{\x22key_value\x22:[]}",window.adSlot)})});aa("cbbha",function(){Gb.ba()});aa("cbbsa",function(){Gb.na()});})();cbb(document.getElementById(‘ad_unit’),false,false,false);
// ]]>// <![CDATA[
(function(){var d=function(a,b,c){return a.call.apply(a.bind,arguments)},e=function(a,b,c){if(!a)throw Error();if(2

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s